Hazineye ait taşınmazlarla ilgili işlemler, çoğunlukla kanun metninden çok idarenin uygulama tebliğleri üzerinden yürür. 9237 sayılı, 297 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği de bu nitelikte bir düzenlemedir. Vatandaş açısından kritik olan nokta, tebliğin idareyi bağlayan bir uygulama kılavuzu olması; buna karşılık kanunla çizilen sınırların üzerine çıkamamasıdır.
Genel tebliğ ne işe yarar, ne yapamaz
Genel tebliğler; başvuru usulünü, istenecek belgeleri, birimler arasındaki iş bölümünü ve değerlendirme ölçütlerini standartlaştırır. İdare, kendi tebliğinde belirlediği usule uymak zorundadır ve bu yönüyle tebliğ, vatandaş için bir denetim aracıdır. Ancak bir tebliğ, kanunun tanımadığı bir hak yaratamayacağı gibi kanunun tanıdığı hakkı da daraltamaz. Bu nedenle bir talep reddedildiğinde, ret gerekçesinin tebliğe mi yoksa kanuna mı dayandığı ayrıştırılmalıdır.
Hazine taşınmazıyla karşılaşan kişi için ilk adımlar
- Taşınmazın tapu kaydı, mülkiyet durumu ve varsa tahsis şerhi tespit edilir.
- Kullanımın hangi tarihte başladığı, hangi belgelerle ispatlanabileceği belirlenir.
- Talebin türü netleştirilir: satın alma, kiralama, irtifak hakkı veya kullanma izni.
- Başvuru, taşınmazın bulunduğu yerdeki yetkili milli emlak birimine yazılı ve kayıtlı biçimde yapılır.
Ecrimisil ihbarnamesi geldiğinde
Hazine taşınmazının izinsiz kullanımı halinde gönderilen ecrimisil ihbarnamesi, hem bir bedel talebi hem de kullanımın idarece tespit edildiğinin göstergesidir. Burada iki ayrı tartışma vardır: kullanımın gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği ve talep edilen bedelin hesabı. İhbarnameye karşı öngörülen sürede idareye itiraz edilmesi, ardından düzeltme ihbarnamesine göre yargı yolunun değerlendirilmesi gerekir. Sürelerin kısa olması nedeniyle tebliğ tarihi, zarf üzerindeki kayıtla birlikte saklanmalıdır.
Bedel ve kıymet takdiri tartışmalarında dosya hazırlığı
- Taşınmazın konumunu, yüzölçümünü ve fiili kullanım şeklini gösteren kroki ve fotoğraflar
- Aynı bölgedeki emsal kira ve satış verileri
- Taşınmaz üzerindeki muhdesat, ağaç veya yapıların kim tarafından meydana getirildiğine ilişkin belgeler
- İdareyle yapılan tüm yazışmaların tarih sırasıyla dizilmiş nüshaları
Süre yönetimi neden belirleyicidir
Milli emlak uyuşmazlıklarında hak kayıplarının önemli bölümü, esasa ilişkin zayıflıktan değil, itiraz ve dava sürelerinin kaçırılmasından doğar. Her yazının üzerine tebliğ tarihinin ve hesaplanan son günün not edilmesi, basit ama etkili bir korumadır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; tebliğ hükümleri zaman içinde değişebildiğinden, işlem yapılmadan önce yürürlükteki metnin ve dosyadaki belgelerin birlikte incelenmesi önerilir.