Mevcut bir enerji iletim hattının belirli direkler arasındaki bölümünün yer değiştirmesine deplase denir. Yol, baraj, maden sahası ya da imar uygulamaları nedeniyle gündeme gelen bu işlem, hattın geçtiği arazilerin maliklerini iki yönden ilgilendirir: yeni güzergâhta yeni bir kısıt doğar, eski güzergâhtaki kısıtın ne olacağı ise çoğu zaman kendiliğinden çözülmez.
Deplase Kamulaştırma Açısından Ne Anlama Gelir
Deplase, hattın tamamen kaldırılması değil, belirli bir kesitinin başka bir hat üzerine taşınmasıdır. Yeni güzergâhta kalan taşınmazlar bakımından bu, sıfırdan bir kamulaştırma işlemidir; daha önce hiç kamulaştırmayla karşılaşmamış malikler ilk kez muhatap olur. Yeni direk yerleri için mülkiyet, iletken koridoru için irtifak kurulması olağan uygulamadır.
Eski Güzergâhtaki İrtifak Terkin Edilecek mi
Hat fiilen kaldırıldığında eski koridordaki kısıtlılığın sürmesi için hukuki bir neden kalmaz. Ancak tapudaki irtifak şerhi kendiliğinden silinmez. Şerh dururken taşınmaz üzerinde yapılaşma ve satış zorlaşır. Malikin yapması gereken, hattın kaldırıldığını belgeleyerek idareye başvurmak ve terkin talebinde bulunmaktır; talebin reddi ya da cevapsız bırakılması hâlinde idari yargı yolu gündeme gelir.
Fiilen El Atılmış Alanlar
Deplase çalışmaları sırasında iş makinelerinin geçtiği, malzeme sahası olarak kullanılan ya da geçici yol açılan alanlar kamulaştırma kapsamı dışında kalabilir. Bu tür fiili kullanım, kamulaştırma yapılmaksızın taşınmaza el atma tartışmasını doğurur. Böyle bir durumda malikin öncelikle yapması gerekenler:
- Kullanılan alanın sınırlarını tarihli fotoğraf ve mümkünse ölçümle belgelemek
- Zarar gören ürün, ağaç ve tesisleri sayarak kayda geçirmek
- Duruma ilişkin yazılı bildirimi idareye ve yükleniciye ulaştırmak
- Tespit için mahkemeden delil tespiti istemeyi değerlendirmek
Yeni Direk Yerinde Bedel Tespiti
Yeni güzergâhta açılan bedel tespiti dosyasında değerlendirilecek kalemler, ilk kez kurulan bir hattınkiyle aynıdır: arazinin vasfı, kısıtlılık oranı, parselin bölünmesi ve kalan alandaki değer kaybı. Deplase edilen hatlarda ek olarak, direk yerinin daha önce boş olan bir tarım parseline yerleştirilmesi nedeniyle oluşan makine manevra kaybı sıkça gündeme gelir ve ayrıca talep edilmezse hesaba katılmaz.
Malikin Tutması Gereken Kayıtlar
- Eski ve yeni güzergâhı gösteren kroki ve tapu şerhlerinin dökümü
- Çalışma başlangıç ve bitiş tarihleri
- Yükleniciyle yapılan tüm yazışmalar
- Tebligat tarihleri ve dosya numaraları
Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; deplase kapsamı, tapu şerhlerinin durumu ve fiili kullanımın boyutu sonucu değiştirdiğinden somut olayda hukuki değerlendirme alınması gerekir.