Tahkimde uyuşmazlığın esasından önce gündeme gelen konulardan biri, hakemlerin ücretinin nasıl hesaplanacağıdır. 9486 sayılı tarife düzenlemesi, milletlerarası tahkimde uygulanacak hakem ücretlerine ilişkin ölçütleri ortaya koyar. Tarafların bu başlığı yargılamanın başında netleştirmemesi, süreç ilerledikçe yetki ve masraf tartışmasına dönüşebilir.
Tarife hangi hâllerde devreye girer?
Milletlerarası Tahkim Kanunu çerçevesinde yürüyen bir yargılamada taraflar ile hakemler arasında ücrete ilişkin bir anlaşma varsa, kural olarak bu anlaşma esas alınır. Anlaşma bulunmadığında ise tarife devreye girer. Kurumsal tahkimde ise ilgili tahkim kurumunun kendi ücret kuralları uygulanır; bu ayrımın sözleşme aşamasında kararlaştırılmış olması, sonraki belirsizliği baştan ortadan kaldırır.
Ücreti etkileyen başlıca unsurlar
- Uyuşmazlığın parasal değeri ve karşı davanın bulunup bulunmadığı
- Hakem sayısının tek hakem mi yoksa heyet mi olduğu
- Yargılamanın karara bağlanmadan sona ermesi hâlinde yapılacak indirim
- Kısmi karar, ek karar ve düzeltme taleplerinin ayrıca değerlendirilmesi
Sözleşme aşamasında kurulacak denge
Tahkim şartı yazılırken yalnızca tahkim yerinin ve dilinin belirlenmesi yeterli değildir. Ücretin hangi kurala göre hesaplanacağı, avansın kim tarafından yatırılacağı ve taraflardan biri avansı yatırmazsa nasıl hareket edileceği de yazılmalıdır. Bu üç cümlenin eksikliği, yargılamanın erken aşamasında tıkanmaya yol açan en yaygın nedendir.
Uyuşmazlık çıktığında izlenecek yol
- Tahkim şartının metnini ve varsa hakemlerle imzalanan görev belgesini birlikte okuyun.
- Ücrete ilişkin talebin hangi hesaplama yöntemine dayandığını yazılı olarak sorun.
- Yatırılan avansların dekontlarını ve tarihlerini tek bir dosyada toplayın.
- Ücret uyuşmazlığının esasa ilişkin savunmanızı geciktirmesine izin vermeyin; iki başlığı ayrı yürütün.
Kararın icrası aşamasına etkisi
Yargılama giderleri ve hakem ücretinin nihai kararda nasıl paylaştırıldığı, kararın tenfizi aşamasında da gündeme gelir. Bu nedenle ücrete ilişkin itirazların, karar verilmeden önce ve usulüne uygun biçimde dosyaya girmiş olması önem taşır; sonradan yapılan itirazlar çoğunlukla dar bir çerçevede incelenir.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bilgi niteliğindedir. Tahkim dosyalarında sonucu belirleyen unsur çoğunlukla sözleşme metninin kendisi olduğundan, tahkim şartınız incelenmeden verilecek yorumlar eksik kalır; süreci başlatmadan önce hukuki destek almanız önerilir.