Burdur ilinde kurulacak Gökbel I-II HES (yardımcı kaynak GES) elektrik üretim tesisi için gerekli bazı taşınmazların Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 9585 sayılı Karar, çoğunlukla parsellerin tamamını değil bir bölümünü hedef alır. Bu rehberin odağı, kısmi kamulaştırmanın malikte bıraktığı artık alan ve bu alanda oluşan değer kaybıdır.
Enerji yatırımlarında kamulaştırmanın zinciri
Üretim tesisi için kamulaştırma, tek bir işlemle değil kademeli olarak ilerler: üretim lisansının varlığı, kamu yararı kararının alınması, kamulaştırılacak alanların belirlenmesi ve nihayet acele kamulaştırma kararı. Bu zincirdeki her halka ayrı ayrı hukuka uygunluk denetimine konu olabilir. Malikin ilk yapması gereken, kendi parselinin bu zincirin hangi aşamasında ve hangi amaçla kapsama alındığını öğrenmektir; santral sahası, regülatör, iletim yolu ve enerji nakil koridoru bakımından sonuçlar farklıdır.
Artık alan neden ayrı bir kalemdir?
Bir parselin ortasından geçen isale hattı ya da köşesinden alınan bir bölüm, kalan kısmı ekonomik olarak kullanılamaz hâle getirebilir. Aşağıdaki durumlar bedel talebinde ayrıca gündeme getirilmelidir:
- Kalan kısmın yola veya sulama kaynağına erişiminin kesilmesi.
- Parselin ikiye bölünmesi nedeniyle tarımsal makine kullanımının imkânsızlaşması.
- Kalan alanın asgari ifraz büyüklüğünün altına düşmesi.
- Şev, dolgu veya güvenlik mesafesi nedeniyle fiilen ekilemeyen şeritlerin oluşması.
Değerlemede yöntem tartışması
Tarım arazilerinde bedel çoğunlukla net gelir esasına göre hesaplanır. Burada kullanılan ürün deseni, verim, üretim maliyeti ve kapitalizasyon oranı gibi kabullerin her biri tartışmaya açıktır. Arsa niteliğindeki taşınmazlarda ise emsal karşılaştırması esas alınır ve emsalin gerçekliği, konumu ile tarih yakınlığı belirleyici olur. Raporun hangi yöntemi neden seçtiğini açıklamaması başlı başına bir itiraz gerekçesidir.
Malik için işlem sırası
- Kararın Resmî Gazete'de yayımı sonrası parselinizin kapsamda olup olmadığını tapu ve ada-parsel bilgisiyle doğrulayın.
- El koyma duruşması öncesinde parselin mevcut durumunu tarihli fotoğraf ve tanık beyanıyla tespit ettirin.
- Bilirkişi raporuna itirazınızı, hesap kalemlerini tek tek karşılayacak biçimde ve süresinde sunun.
- Artık alan zararını ayrı bir başlık olarak açıkça talep edin; talep edilmeyen kalem hükümde yer almaz.
- Bloke edilen bedelin çekilmesinin, bedele itiraz hakkınız üzerindeki etkisini önceden değerlendirin.
Sıkça yapılan hata
Malikler çoğu kez sürecin tamamını tek dava sanır ve idari yargıdaki iptal talebiyle adli yargıdaki bedel davasını karıştırır. İki hattın süresi, mercii ve ispat yükü farklıdır; birinde yapılan hata diğerini de zayıflatır. Aynı şekilde kadastro sınırına ilişkin belirsizliklerin kamulaştırma dosyasında çözülmesi beklenmemeli, gerekiyorsa ayrıca ele alınmalıdır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; parselinizin konumu, niteliği ve kapsama alınma gerekçesi sonucu değiştirebileceğinden, tebligat aldığınızda dosyanızı ayrıntılı biçimde inceletmeniz yerinde olur.