9728 sayılı Karar, Geleceğe Miras Projesi kapsamında Denizli ilinin Buldan ilçesindeki Tripolis Antik Kentinde karşılama merkezi hizmet birimleri ile mimari, statik, elektrik, makine tesisatı projeleri ve çevre düzenlemesi işinin tamamlanabilmesi için bazı taşınmazların, tapuda Hazine adına tescil edilmek üzere Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Arkeolojik alanlardaki kamulaştırmalar, olağan kamulaştırmalardan iki noktada ayrılır: taşınmaz zaten kısıtlı bir hukuki rejime tabidir ve kamulaştırma Hazine adına tescille sonuçlanır.
Sit alanı kısıtlılığının bedele etkisi
Arkeolojik sit alanında bulunan taşınmazlarda yapılaşma ve kullanım, koruma mevzuatı ile sınırlanmıştır. Bu kısıt, değerleme sırasında iki yönlü tartışma doğurur. İdare çoğu kez taşınmazın kısıtlı olduğunu ve bu nedenle değerinin düşük kaldığını ileri sürerken, malik kısıtın kendi iradesi dışında ve kamu yararı gerekçesiyle konulduğunu, yıllardır bu nedenle tasarruf edemediğini savunur. Uyuşmazlığın merkezinde, kısıt tarihinden itibaren taşınmazın fiilen nasıl kullanıldığı sorusu yer alır.
Hazine adına tescilin sonucu
Kamulaştırmanın Hazine adına tescille sonuçlanması, mülkiyetin doğrudan Bakanlığa değil devlet tüzel kişiliğine geçmesi anlamına gelir. Malik açısından bu, bedel talebinin muhatabını ve tescilin kapsamını belirlemesi bakımından önemlidir. Tescil hükmünün taşınmazın tamamını mı yoksa bir kısmını mı kapsadığı, tapu kaydından ayrıca kontrol edilmelidir.
Bu tür dosyalarda öne çıkan başlıklar
- Taşınmaz üzerindeki mevcut yapıların koruma mevzuatı bakımından niteliği
- Kısıt nedeniyle daha önce başvurulmuş takas veya tazmin talepleri bulunup bulunmadığı
- Zeytinlik ve bağ gibi tarımsal kullanımın gelir esaslı değerlendirmeye alınması
- Kazı ve düzenleme çalışmalarının komşu parsellere yansıyan etkileri
Süreci izlerken atılacak adımlar
- Tapu kaydı ile birlikte koruma kurulu kararlarını ve alanın sit derecesini temin edin.
- Kısıt konulduktan sonraki fiilî kullanımınızı belgelerle ortaya koyun.
- Keşifte yapı, ağaç ve tarımsal tesislerin ayrı ayrı tutanağa geçmesini sağlayın.
- Bilirkişi raporunda kısıtlılığın hangi oranda dikkate alındığını açıkça sorgulayın.
Bu değerlendirme genel bilgilendirme amacı taşır; sit derecesi ve koruma kurulu kararları taşınmazdan taşınmaza değiştiği için, kendi parselinize ilişkin kayıtları inceleterek yol haritanızı belirlemeniz uygun olur.