Gelir üzerinden alınan vergilerde çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları, aynı kazancın hem kaynak ülkede hem de mukim olunan ülkede vergilendirilmesini sınırlandıran uluslararası metinlerdir. 9756 sayılı Karar ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Kore Cumhuriyeti Hükümeti arasında imzalanan anlaşmanın ve eki protokolün yürürlük tarihi 21 Temmuz 2024 olarak tespit edilmiştir. Bu rehber, tarih tespitinin mükellef açısından pratik sonuçlarına odaklanır.
Yürürlük Tarihi Neden Belirleyici
Bir anlaşmanın imza tarihi, onay tarihi ve yürürlük tarihi birbirinden farklıdır. Anlaşma hükümlerinin bir gelir unsuruna uygulanabilmesi, o gelirin elde edildiği dönemin anlaşmanın uygulanmaya başladığı döneme denk gelmesine bağlıdır. Yürürlük tarihinden önceki dönemlere ilişkin kazançlarda iç mevzuat hükümleri işlerliğini korur. Bu nedenle sınır ötesi ödemelerde ilk yapılması gereken iş, ödemenin hukuki doğuş tarihini net biçimde belirlemektir.
Mukimlik Belgesi Olmadan Anlaşma İşlemez
Anlaşmadan yararlanmanın olağan koşulu, gelirin sahibinin diğer ülkede mukim olduğunu yetkili makamdan alınmış mukimlik belgesiyle ortaya koymasıdır. Belge temin edilmeden yapılan ödemelerde vergi sorumlusu, iç mevzuattaki oran üzerinden kesinti yapmak durumunda kalır. Belgenin ait olduğu dönem ile ödemenin dönemi örtüşmelidir; geçmiş yıla ait bir belge, sonraki yılın ödemesini kendiliğinden korumaz.
Fazla Kesilen Verginin Geri Alınması
- Kesintiyi yapan vergi sorumlusu ile gelir sahibi arasındaki sözleşmede verginin kime ait olduğunun yazılı olması
- Ödeme belgesi, banka dekontu ve muhtasar beyanname örneklerinin bir arada saklanması
- Düzeltme talebinin, kesintinin beyan edildiği vergi dairesine yöneltilmesi
- Talebin reddi hâlinde idari yargı yolunun süresinde kullanılması
Karşılıklı Anlaşma Usulü
İki ülkenin anlaşmaya aykırı biçimde vergilendirme yaptığı iddiası varsa, anlaşmalarda öngörülen karşılıklı anlaşma usulüne başvurulabilir. Bu yol idari nitelikte olup iç hukuktaki dava hakkını kendiliğinden askıya almaz. Uygulamada en sık yapılan hata, karşılıklı anlaşma başvurusuna güvenilerek dava açma süresinin kaçırılmasıdır; iki sürecin takvimi ayrı ayrı izlenmelidir.
Dosya Kurarken Kontrol Listesi
- Gelirin türünü anlaşmadaki ilgili kategoriyle eşleştirin.
- Ödeme tarihini yürürlük tarihiyle karşılaştırın.
- Mukimlik belgesinin dönemini ve tercümesini denetleyin.
- Kesinti oranını iç mevzuat ile anlaşma metni bakımından ayrı ayrı hesaplayın.
Buradaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir. Sınır ötesi ödemelerde vergisel sonuç, sözleşmenin kurgusuna ve belgelerin içeriğine göre değiştiğinden, işlem öncesinde konuya hâkim bir hukukçu ve mali müşavirle birlikte değerlendirme yapılması yerinde olur.