Ardahan ili Hanak ilçesinde kurulacak RMS-A doğal gaz dağıtım tesisinin yapımı amacıyla Selamverdi Mahallesi sınırları içerisinde yer alan taşınmazın Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından acele kamulaştırılmasına dair 9916 sayılı Karar, malik açısından asıl olarak bedel tartışmasını gündeme getirir. Bu yazıda bedelin nasıl belirlendiği ve malikin bu aşamada neler yapabileceği ele alınmaktadır.
Bedel Tespiti Dosyası Nasıl İşler
İdare, taşınmazın bedelinin tespiti ve idare adına tescili istemiyle asliye hukuk mahkemesine başvurur. Mahkeme malike tebligat çıkarır, keşif yapar ve bilirkişi incelemesi yaptırır. Malikin duruşmaya katılmaması süreci durdurmaz; dosya yokluğunda da yürür. Bu nedenle tebligatın alınmasıyla birlikte dosyaya taraf olarak katılmak, bedel bakımından en belirleyici adımdır.
Bedel Hangi Ölçütlere Göre Belirlenir
- Taşınmazın cinsi, yüzölçümü ve imar durumu.
- Arazi niteliğindeyse net gelir esasına göre yapılan hesap; arsa niteliğindeyse emsal satışlar.
- Üzerindeki yapı, ağaç, tesis ve muhdesatın ayrıca değerlendirilmesi.
- Kamulaştırmanın taşınmazın kalan kısmında değer kaybı yaratıp yaratmadığı.
Bilirkişi Raporuna İtirazda Nelere Bakılmalı
Rapora yapılacak itirazın genel ifadelerle değil, somut teknik eksikliklere dayanması gerekir. En sık karşılaşılan tartışma konuları şunlardır: emsal olarak alınan taşınmazın gerçekten benzer nitelikte olup olmadığı, kapitalizasyon hesabında kullanılan verilerin dosyaya konulup konulmadığı, ağaç sayımının yerinde ve doğru yapılıp yapılmadığı, taşınmazın konum ve ulaşım avantajlarının hesaba yansıtılıp yansıtılmadığı. İtirazın mahkemenin verdiği süre içinde ve yazılı olarak sunulması gerekir.
Kısmi Kamulaştırmada Değer Kaybı
Doğal gaz tesisi gibi projelerde çoğu zaman taşınmazın tamamı değil bir bölümü kamulaştırılır. Bu durumda kalan kısmın kullanım bütünlüğünün bozulup bozulmadığı ayrıca incelenmelidir. Parselin ikiye bölünmesi, yola cephesinin kaybolması ya da tarımsal işletme bütünlüğünün ortadan kalkması gibi hâller, kalan kısımda değer azalması iddiasının dayanağını oluşturur. Bu iddianın raporda karşılanmaması başlı başına bir itiraz sebebidir.
Bedelin Ödenmesi ve Sonraki Aşama
Tespit edilen bedel bankada malik adına hazır edilir ve tescile karar verilir. Malikin bedeli ihtirazi kayıt koymadan çekmesi, sonraki taleplerini etkileyebileceğinden bu adım öncesinde durumun değerlendirilmesi gerekir. Kararın kanun yolu incelemesine taşınması hâlinde de sürenin başlangıç tarihi dikkatle hesaplanmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi anlatır. Bedel dosyalarında sonucu belirleyen unsur teknik rapordur; taşınmazınıza ilişkin veriler ışığında zamanında ve gerekçeli itiraz için hukuki destek almanız önerilir.