Borçlar ve Sözleşmeler alanında zamanaşımı, çoğu zaman haklı bir alacağın esasa girilmeden reddedilmesine yol açar. Bu rehber, alacak sürecinin takvimini TBK zamanaşımı mantığı ve HMK yargılama usulü çerçevesinde kurmayı, delil eksikliğinden kaynaklanan hak kaybını önlemeyi ele alır.
Zamanaşımı Süresini Doğru Başlatmak
En sık yapılan hata, sürenin sözleşme tarihinden değil, alacağın muaccel hale geldiği andan işlemeye başladığının gözden kaçırılmasıdır. Vadeye bağlı borçlarda vade günü, ifa anına bağlı ilişkilerde ise talep edilebilir olduğu tarih esas alınır. Farklı borç türlerinin farklı zamanaşımı sürelerine tabi olabileceği unutulmamalıdır; bu nedenle her alacak kalemi ayrı ayrı tarihlendirilmelidir.
Zamanaşımını Kesen İşlemler
Süre işlerken atılan bazı adımlar zamanaşımını keser ve süreyi yeniden başlatır. Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması, dava veya icra takibi açılması bu nitelikte işlemlerdir.
- Borçlunun yazılı ya da ödeme yoluyla borç ikrarı
- İcra takibi başlatılması ve takip talebinin tebliği
- Dava açılması veya mahkemede hak ileri sürülmesi
Bu işlemlerin tarihleri, alacağın canlı tutulduğunu göstermek için dosyada saklanmalıdır.
Delil Eksikliğinin Zamanaşımıyla Kesişmesi
Asıl risk, borçlu duruşmada zamanaşımı def'ini ileri sürdüğünde, alacaklının süreyi kesen işlemi belgeleyememesidir. Sözlü ikrar veya kayıt dışı ödemeler ispat gücü taşımaz. Bu yüzden ödeme dekontları, ihtarname tebliğ şerhleri ve yazışmalar daha ihtilaf çıkmadan derlenmelidir. Ticari defterler, banka kayıtları ve elektronik yazışmalar da alacağın doğumunu ve muacceliyet tarihini desteklemek üzere birlikte değerlendirilmelidir.
Süre ve Usul Takvimi Kurmak
Dosyaya bir zaman çizelgesi eklenmesi, hangi kalemin ne zaman zamanaşımına uğrayacağını görünür kılar. Zamanaşımının hâkim tarafından resen dikkate alınmadığı, ancak süresinde ileri sürülmesi gereken bir def'i olduğu göz önünde bulundurulmalı; alacaklı da davalı da kendi lehine olan tarihleri önceden hesaplamalıdır. İhtar çekilecekse, tebligatın gecikmesi ihtimaline karşı süreden makul bir pay bırakılmalıdır.
Değerlendirme
Zamanaşımı hesabı, alacağın türüne ve kesici işlemlerin niteliğine göre değişir. Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; somut alacağın süre durumu ve delil yeterliliği için dosyaya özgü hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.