Ceza yargılamasında kanun yolu aşaması, ilk derecedeki savunmanın tekrarı değildir. CMK'nın öngördüğü denetim yapısında istinaf ile temyiz farklı işlevler görür; bu farkı gözetmeyen bir başvuru, haklı bir itirazın dahi esasa girilmeden karşılıksız kalmasına yol açabilir.
İki Aşamanın Denetim Alanı Farklıdır
Bölge adliye mahkemesi, kural olarak hem maddi vakıayı hem hukuka uygunluğu inceleyebilir; gerektiğinde duruşma açarak delil değerlendirmesi yapabilir. Temyiz aşaması ise ağırlıklı olarak hukuka aykırılık denetimidir. Bu nedenle delillerin yanlış değerlendirildiğine ilişkin iddiaların asıl yeri istinaf aşamasıdır. İstinafta ileri sürülmeyen bir vakıa itirazını sonraki aşamada gündeme getirmek çoğu zaman mümkün olmaz.
Gerekçeli Kararı Delil Bazlı Okuma Yöntemi
- Mahkemenin kabul ettiği maddi olay ile dosyadaki delilleri karşılıklı bir tabloya yazın.
- Hangi delilin hangi sonuca dayanak yapıldığını, kararda açıkça belirtilip belirtilmediğini işaretleyin.
- Savunma tarafından ileri sürülüp de kararda karşılanmamış iddiaları ayrı bir başlıkta toplayın.
- Hukuka aykırı yolla elde edildiği tartışmalı delillerin hükme esas alınıp alınmadığını tespit edin.
- TCK bakımından nitelendirme ve 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz sonuçlarını ayrıca değerlendirin.
Yeni Delil Sunulabilir mi
Kanun yolu aşamasında sonradan ortaya çıkan belge veya tanık beyanının değerlendirilmesi mümkün olabilir; ancak bunun için delilin neden daha önce sunulamadığının açıklanması ve delilin sonuca etkisinin somut biçimde gösterilmesi beklenir. Sonuca etkisi ortaya konmayan bir belge, dosyaya girse dahi kararı değiştirmez. Bu yüzden ek delil talebi, tek başına değil, hükmün hangi ayağını sarstığını gösteren bir gerekçeyle birlikte sunulmalıdır.
Uzlaştırma ve Kabul Beyanının Sonraki Aşamaya Etkisi
Bazı suç tiplerinde uzlaştırma yolu açıktır ve süreç bu yolla sonlanabilir. Ancak ilk derecede verilen kabul veya kısmi ikrar niteliğindeki beyanlar, kanun yolunda geri alınmak istendiğinde ciddi bir tutarlılık sorunu doğurur. Bu nedenle uzlaşma seçeneği değerlendirilirken yalnızca o anki sonuç değil, başvuru hakkının nasıl etkileneceği de hesaba katılmalıdır. Süre bakımından ise gerekçeli kararın tebliği ile başvuru arasındaki takvim tek bir kontrol noktasına bağlanmalı, tebligata ilişkin aksaklıklar derhâl tutanakla belgelenmelidir.
Kapanış
Buradaki anlatım genel bilgilendirme amaçlıdır; suçun niteliği, dosyadaki delil durumu ve hükmün içeriği stratejiyi değiştirir. Gerekçeli karar elinize ulaştıysa, kısa süreler nedeniyle dosyanın gecikmeden bir hukukçu tarafından incelenmesi önem taşır.