Kanun yolu aşamasında ileri sürülen sebeplerin bir kısmı esasa, bir kısmı ise usule ilişkindir. Görevli mahkeme tartışması bu ikisinin kesişiminde durur: sonuç doğurduğunda yalnızca hükmü değil, yargılamanın tamamını etkiler. Aşağıdaki rehber CMK, TCK ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ekseninde, istinaf ve temyiz dilekçesinin kurgusunu ele alır.
Görev Sorunu Neden Başa Yazılır?
Görev, kamu düzenine ilişkindir ve yargılamanın her aşamasında gözetilir. Suç vasfının değişmesi ya da nitelikli halin kabul edilmesi, dosyanın görev bakımından bulunduğu yeri değiştirebilir. Bu nedenle dilekçede önce vasıf tartışması yapılmalı, görev sonucu bu tartışmanın doğal uzantısı olarak ortaya konmalıdır. Yalnızca "görevli mahkeme değildi" denilip vasfa hiç girilmeyen dilekçeler, çoğu kez gerekçesiz kalır.
Gerekçeli Karar Üzerinden Delil Denetimi
Kanun yolu incelemesi, dosyadaki delilin nasıl değerlendirildiğini denetler. Bu yüzden itiraz, delilin varlığından çok gerekçedeki değerlendirme hatasına odaklanmalıdır. Pratik bir yöntem, gerekçeli kararı iki sütun halinde çalışmaktır:
- Sol sütuna mahkemenin kabul ettiği olgu yazılır.
- Sağ sütuna bu olgunun dosyadaki karşılığı, sayfa numarasıyla konur.
- Karşılığı bulunmayan kabuller, dilekçenin çekirdek itiraz başlıklarına dönüştürülür.
- Karşılığı olan ancak eksik değerlendirilen deliller ayrı başlıkta toplanır.
Duruşmalı İnceleme ve Yeni Delil Talebi
İstinaf aşamasında toplanmasını istediğiniz delil varsa, bunun neden ilk derecede toplanamadığı ve hangi sonucu değiştireceği ayrı ayrı açıklanmalıdır. Gerekçesiz delil listesi, çoğu zaman incelemeye alınmaz. Duruşmalı inceleme talebi de aynı mantıkla; hangi hususun sözlü açıklamayla aydınlanacağı belirtilerek yazılmalıdır.
Uzlaştırma Yapılmadan Verilen Hükümde İtiraz
Suç, uzlaştırma kapsamındaysa ve bu usul hiç işletilmemişse, bu eksiklik başlı başına bir kanun yolu sebebidir. Buna karşılık kapsam dışı bir suçta uzlaşma beklentisi üzerine kurulan savunma, dosyayı zayıflatır. Bu nedenle dilekçe hazırlanmadan önce suç vasfının uzlaştırma kapsamına girip girmediği net biçimde belirlenmeli; kapsamdaysa süreçteki eksiklik tutanaklarla gösterilmelidir.
Yukarıdaki başlıklar genel bilgilendirme amaçlıdır; ceza dosyalarında vasıf, delil durumu ve infaza etkisi birbirine bağlıdır. Kanun yolu dilekçesi verilmeden önce dosyanın tamamının bir hukukçu ile birlikte gözden geçirilmesi yerinde olacaktır.