Ceza yargılamasında kanun yolu aşaması, ilk derecedeki savunmanın tekrarı değildir. İstinaf ve temyizde başarı, çoğu zaman hangi eksikliğin hangi merci önünde ileri sürülebileceğini doğru seçmekle ilgilidir. Bu rehber, CMK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde ispat odaklı bir kanun yolu planı kurmayı ele alır.
Süre nereden başlar?
Kanun yolu süresi, hüküm sanığın yüzüne karşı açıklandığında açıklanma anından, aksi hâlde tebliğden itibaren işler. Uygulamada en sık görülen usul kusuru, gerekçeli karar beklenirken sürenin geçirilmesidir. Doğru yöntem, süresi içinde kanun yoluna başvurulduğunu bildiren kısa bir dilekçe vermek ve gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra ayrıntılı gerekçeyi sunmaktır. Bu iki aşama birbirine karıştırıldığında dosya esasa girilmeden düşer.
İstinaf ile temyiz arasındaki ispat farkı
İstinaf incelemesinde maddi vakıa yeniden tartışılabilir; tanık yeniden dinlenebilir, keşif yapılabilir, eksik kalan araştırma tamamlanabilir. Temyiz aşaması ise esas olarak hukuka aykırılık denetimidir. Bu nedenle tanık dinletme, bilirkişi raporuna itiraz ve yeni delil sunma taleplerinin adresi istinaftır. İstinafta ileri sürülmeyen bir vakıa eksikliğinin temyizde giderilmesi çoğu zaman mümkün olmaz.
İstinaf dilekçesinde kurulması gereken üç katman
- Usule ilişkin aykırılıklar: savunma hakkının kısıtlanması, tebligat eksiklikleri, dinlenmeyen tanıklar, karşılanmayan deliller.
- Delil değerlendirmesindeki hatalar: çelişkili beyanların giderilmemesi, teknik raporun tartışılmaması, lehe delilin gerekçede karşılanmaması.
- Nitelendirme ve uygulama hataları: suç vasfı, teşebbüs ve iştirak değerlendirmesi, indirim ve erteleme hükümlerinin tartışılmaması.
Duruşmalı inceleme talebini boşa harcamamak
Duruşmalı inceleme talebi, dilekçede gerekçesiyle birlikte açıkça belirtilmelidir. Talebin gerekçesi savunma yapmak istiyoruz düzeyinde kalırsa, dosya üzerinden inceleme ihtimali güçlenir. Buna karşılık hangi tanığın neyi değiştireceği ve hangi çelişkinin ancak duruşmada giderilebileceği somut olarak yazıldığında talep ciddiyet kazanır.
İnfazla bağlantısı gözden kaçmasın
Kanun yolu süreci devam ederken infaza ilişkin talepler ayrı bir hattır. Hükmün kesinleşme durumu, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme hesapları 5275 sayılı Kanun çerçevesinde ayrıca takip edilmelidir. Kanun yoluna başvurmanın infaz üzerindeki etkisinin yanlış varsayılması, hem beklenti hem planlama hatası doğurur.
Sık rastlanan hatalar
- Dilekçenin ilk derece savunmasının kopyası olarak yazılması
- Gerekçeli kararda karşılanmayan taleplerin tek tek gösterilmemesi
- Katılan veya mağdur sıfatının kanun yolu hakkına etkisinin gözden kaçırılması
- Başvurunun yanlış mahkemeye verilmesi ve kayıt tarihinin tartışmalı kalması
Buradaki anlatım genel bilgilendirme amaçlıdır. Her dosyada suç tipi, delil durumu ve verilen hükmün türü kanun yolu stratejisini değiştirdiğinden, başvuru öncesinde dosyanın bütünü üzerinden hukuki değerlendirme yapılması gerekir.