Soruşturma aşamasında toplanan deliller çoğu zaman tek yönlüdür; savunmanın kendi delillerini ortaya koyabileceği asıl aşama kovuşturmadır. Ancak bu aşamada talepler doğru zamanda ve doğru biçimde ileri sürülmezse, sonradan telafisi güç bir hak kaybı doğar. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun çerçevesinde, duruşma sürecinde izlenecek usul planının ana hatları aşağıdadır.
İddianamenin Kabulüyle Değişen Denge
İddianamenin kabulü, tartışmanın çerçevesini de belirler. Yargılama iddianamede anlatılan eylemle sınırlı yürür; bu nedenle savunmanın ilk işi, isnadın hangi eyleme ve hangi delile dayandığını madde madde çıkarmaktır. Dosyadaki her delilin kaynağı, elde ediliş biçimi ve isnatla bağlantısı ayrı ayrı not edildiğinde, hangi noktada karşı delil gerektiği kendiliğinden görünür hâle gelir.
Delil Talebinin Zamanı ve Biçimi
Tanık dinletme, belge getirtme, keşif veya bilirkişi incelemesi talepleri sözlü olarak dile getirilmekle yetinilmemeli, tutanağa geçirilmelidir. Talepte yalnızca delilin adı değil, hangi vakıayı ispat edeceği de açıklanmalıdır; ilgisi gösterilmeyen talepler reddedilmeye açıktır. Reddedilen taleplerin ret gerekçesiyle birlikte tutanakta yer alması ise kanun yolu aşamasında kullanılacak en somut dayanaktır.
- Tanığın hangi olay anına ilişkin bilgi vereceğinin belirtilmesi
- Kamera kaydı, iletişim kaydı veya banka hareketi gibi kayıtların hangi tarih aralığı için istendiğinin yazılması
- Bilirkişi raporuna itirazın teknik dayanağıyla birlikte sunulması
- Sanık lehine olan hususların da toplanmasının talep edilmesi
Hukuka Aykırı Delil İtirazı Nasıl Kurulur
Hukuka aykırı yöntemle elde edilen delil hükme esas alınamaz. Bu itirazın etkili olabilmesi için soyut bir aykırılık iddiası yetmez; delilin elde ediliş sürecindeki kararın varlığı, kapsamı ve süresi ile fiilî uygulamanın karşılaştırılması gerekir. Arama, el koyma ve iletişimin denetlenmesine ilişkin kararların tarih ve kapsamı ile tutanakların karşılaştırmalı incelenmesi, itirazın somut zeminini oluşturur.
Süreye Bağlı Kanun Yolları
- Karara karşı başvuru süresi, kararın tefhim ya da tebliğ edildiği tarihten itibaren işler; duruşmada hazır bulunulup bulunulmadığı bu hesabı değiştirir
- Tutukluluğa ilişkin kararlara karşı itiraz süresi kısadır ve her inceleme kararı için ayrı işler
- Gerekçeli karar beklenirken başvuru süresinin kaçırılması sık görülen bir hatadır
- İnfaz aşamasındaki taleplerin de kendi süre ve mercileri bulunur
Değerlendirme
Buradaki açıklamalar genel usul çerçevesini anlatır. Suçun niteliği, dosyadaki delil türleri ve yargılamanın aşaması stratejiyi değiştirdiğinden, duruşma öncesinde savunma planının bir hukukçuyla birlikte kurulması gerekir.