Kovuşturma başladıktan sonra dosyada verilen her karar hükümle birlikte değerlendirilmez; bir kısmı için ayrı ve kısa süreli itiraz yolu işler. Tutukluluğun devamı, adli kontrol tedbirinin ağırlaştırılması, delil taleplerinin reddi ve duruşmaya kabul edilmeyen taleplerin akıbeti farklı usullere tabidir. CMK bakımından burada belirleyici olan, kararın niteliği ile tefhim veya tebliğ anıdır.
Hangi Karar Hangi Yolla Tartışılır
Tutuklamaya ve tutukluluğun devamına ilişkin kararlar için itiraz yolu açıktır ve süre, kararın yüze karşı okunması hâlinde o andan işlemeye başlar. Buna karşılık delil toplama taleplerinin reddi çoğunlukla ayrı bir itiraza değil, hükümle birlikte kanun yoluna taşınacak bir usul eksikliğine dönüşür. Bu ayrımın gözden kaçması, iki yönlü zarar doğurur: gereksiz itirazla vakit harcanır ya da gerçekten itiraza tabi karar süresi içinde tartışılmaz.
İtiraz Dilekçesinin Kurulması
- Kararın tefhim veya tebliğ tarihi dilekçenin başında açıkça yazılır.
- Kararın hangi bölümüne itiraz edildiği tereddüde yer bırakmayacak biçimde gösterilir.
- İtiraz sebepleri, dosyadaki hangi belge veya beyana dayandığı belirtilerek sıralanır.
- Tedbir kararlarında somut delil durumundaki değişiklik ayrıca vurgulanır.
- Talep bölümünde kaldırma, değiştirme ve ikincil talepler ayrı ayrı yazılır.
Delil Eksikliğinin İtirazı Boşa Düşürdüğü Noktalar
İtirazın çoğu, hukuki değil olgusal zeminde reddedilir. Kaçma şüphesine karşı çıkılırken sabit ikametin belgeyle gösterilmemesi, sağlık durumuna dayanılırken güncel rapor sunulmaması, işe devam iddiası ileri sürülürken çalışma kaydının eklenmemesi tipik eksikliklerdir. Ayrıca dosyaya sunulacak belgelerin duruşma gününe saklanması, ara kararın o tarihe kadar sürmesi anlamına gelir; belge hazır olduğunda beklemeden sunulmalıdır.
Duruşma Tutanağının Sessiz Rolü
Kovuşturmada en çok ihmal edilen delil, tutanağın kendisidir. Duruşmada dile getirilen bir talep tutanağa geçmediyse, sonraki aşamada o talebin varlığını ispat etmek güçleşir. Bu nedenle talebin yazılı olarak sunulup dosyaya girmesinin sağlanması, sözlü beyanla yetinilmesinden çok daha güvenlidir. Tanık dinletme, bilirkişi incelemesi ve kayıt çözümü talepleri bakımından bu ayrıntı belirleyici olabilir.
İnfaz Boyutunun Erken Düşünülmesi
Kovuşturma sürerken alınan tedbir kararları, 5275 sayılı CGTİHK kapsamındaki sonraki hesaplamalarla ilişkilidir. Tutuklulukta geçen sürenin ve adli kontrolün kayıt altında tutulması, ileride yapılacak mahsup ve infaz hesaplarında tartışmayı azaltır. Bu kayıtların dosya kapandıktan sonra derlenmesi çoğu zaman daha zahmetlidir.
Aktarılanlar genel usul çerçevesidir; isnadın türü, dosyanın aşaması ve mahkemenin uygulaması sonucu etkiler. Ara kararlara ilişkin süreler kısa olduğundan, kararı öğrenir öğrenmez müdafi ile değerlendirme yapılması önerilir.