İddianamenin kabulüyle birlikte dosya soruşturma mantığından çıkar ve duruşma düzenine girer. Bu geçiş, sanık ve müşteki bakımından farklı bir çalışma biçimi gerektirir: artık talepler duruşma tutanağına geçirilerek ileri sürülür ve zamanında yapılmayan her talep, sonraki aşamada yeniden gündeme getirilmek zorunda kalır. CMK, TCK ve 5275 CGTİHK çerçevesinde bu rehber, kovuşturma aşamasında ispat çalışmasının nasıl yürütüleceğine odaklanır.
İddianameyi Bir Delil Haritası Gibi Okumak
İlk duruşmadan önce iddianame, iddia edilen fiil ile dosyadaki delil arasındaki bağ kurulacak şekilde çözümlenmelidir. Her isnat için şu üç soru ayrı ayrı yanıtlanmalıdır: bu iddianın dayanağı hangi belgedir, o belge dosyanın neresindedir ve içeriği iddiayı gerçekten karşılamakta mıdır. Bu çalışma yapılmadan hazırlanan savunma, genel itirazlar düzeyinde kalır.
Delil Taleplerini Zamanında ve Yazılı Vermek
Kovuşturmada eksik kalan noktaların tamamlanması, tarafların talebine bağlıdır. Talepler yazılı verildiğinde hem içerik kayba uğramaz hem de reddedilmeleri halinde gerekçe tutanağa yansır.
- Dinlenmesi istenen tanıkların hangi vakıayı aydınlatacağı açıklanır.
- Kamera, iletişim veya işlem kayıtlarının hangi kurumdan isteneceği belirtilir.
- Kayıtların saklama süresi dolmadan talep edilmesi sağlanır.
- Teknik inceleme gerekiyorsa incelenecek cihaz ve kapsam somutlaştırılır.
- Lehe olan delillerin toplanmadığı hallerde bu eksiklik ayrıca not ettirilir.
Dijital kayıtların saklama süresi sınırlıdır; talebin gecikmesi çoğu zaman delilin telafisiz kaybı anlamına gelir.
Hukuka Aykırı Delil İtirazının Kurulması
Bir delilin elde ediliş biçimindeki sakatlık ileri sürülüyorsa, itiraz soyut bırakılmamalıdır. Hangi işlemin, hangi karar olmaksızın veya hangi usule aykırı biçimde yapıldığı gösterilmeli; itirazın duruşma tutanağına geçtiği doğrulanmalıdır. Aynı şekilde, arama ve el koyma tutanaklarındaki imza ve tanık eksiklikleri gibi biçimsel sorunlar da zamanında dile getirilmelidir. Bu itirazlar, esas hakkındaki savunmaya bırakıldığında etkisini kaybedebilir.
Esas Hakkında Savunma ve Kanun Yolu Hazırlığı
Esas hakkındaki savunma, duruşmalar boyunca oluşan tutanakların üzerine kurulmalıdır. Bu metinde, toplanan delillerin hangi vakıayı doğrulamadığı ve hangi taleplerin karşılanmadan kaldığı sıralanır. Karar açıklandığında ise kanun yoluna başvuru süresi kısa işler; gerekçeli kararın tebliğ tarihi ile duruşmada öğrenme anı arasındaki fark dikkatle takip edilmelidir. İnfaza ilişkin sonuçlar da karar aşamasından itibaren planlanmalıdır.
Uyarı Niteliğinde Not
Ceza yargılamasında usul hataları çoğu zaman esasa ilişkin savunmadan daha belirleyici olur ve her dosyanın delil yapısı farklıdır. Buradaki anlatım genel bilgi amaçlıdır; yargılamanın herhangi bir aşamasında adım atmadan önce dosya kapsamının bir hukukçu tarafından incelenmesi gerekir.