Soruşturma evresinde yapılan usul hatalarının büyük kısmı, işlemin yanlış yapılmasından değil, doğru işlemin yanlış mercide veya geç yapılmasından kaynaklanır. Bu rehber, şikâyet ve itirazların hangi makama yöneltileceğini ve sürelerin hangi andan başladığını konu ediniyor.
Hangi Yer Cumhuriyet Başsavcılığı
Soruşturmada yetki, kural olarak suçun işlendiği yer başsavcılığına aittir. Ancak bilişim yoluyla işlenen ve mağdurun bulunduğu yerden farklı bir noktada gerçekleşen fiillerde, hareket ile netice farklı yerlerde ortaya çıkabilir. Bu durumda başvurunun bulunulan yer başsavcılığına yapılması, dosyanın yetkili yere gönderilmesini engellemez; ancak gönderim süresince delillerin kaybolma ihtimali artar. Uygulamada aşağıdaki ayrım işe yarar:
- Fiilin gerçekleştiği yer ile neticenin doğduğu yer aynı mı
- Şüphelinin veya mağdurun statüsü özel bir soruşturma usulü gerektiriyor mu
- Dosya, izne tabi bir suç kategorisinde mi
- Bağlantılı dosyalar başka bir yerde derdest mi
Sürenin Başlangıcı: Öğrenme Anı
Şikâyete bağlı suçlarda süre, fiilin işlendiği andan değil, mağdurun fiili ve failini öğrendiği andan işlemeye başlar. Bu ayrım, olayın çok sonra fark edildiği dosyalarda belirleyicidir. Öğrenme anının kendisi de ispat konusudur; bu nedenle olayı ilk kez gösteren ekran görüntüsü, banka bildirimi veya yazışma kaydının tarihiyle birlikte saklanması gerekir. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise dava zamanaşımı süreleri devreye girer ve bunlar CMK ile TCK'nın ilgili hükümleri çerçevesinde ayrıca hesaplanır.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına İtiraz
Takipsizlik kararı, dosyanın kapandığı anlamına gelmez. Karara karşı, kararı veren başsavcılığın yargı çevresindeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir ve süre tebliğden itibaren işler. İtiraz dilekçesinin en verimli kurgusu şudur:
- Kararda hangi delilin hiç değerlendirilmediğinin tek tek gösterilmesi
- Toplanmayan delilin nereden temin edilebileceğinin belirtilmesi
- Yalnızca sonuç itirazı değil, eksik araştırma noktalarının somutlaştırılması
- Yeni delil varsa tebliğ tarihinden sonra elde edildiğinin açıklanması
Tutukluluk ve Koruma Tedbirlerinde Ayrı Takvim
Soruşturma süresi ile koruma tedbirlerine ilişkin süreler birbirinden bağımsız işler. Tutuklamaya, el koymaya veya yakalamaya karşı itirazların kendi kısa süreleri vardır ve bunlar dosyanın genel akışını beklemez. İnfaz aşamasına ilişkin talepler ise 5275 sayılı Kanun kapsamında ayrı bir mercii ve takvimi gerektirir; soruşturma dosyasıyla aynı dilekçede birleştirilmesi gecikmeye yol açar.
Delil Eksikliğini Erken Kapatmak
Kamera kayıtları, iletişim geçmişi ve log kayıtları sınırlı sürelerle saklanır. Bu nedenle şikâyet dilekçesinde, hangi kaydın hangi kurumdan ivedilikle istenmesi gerektiği açıkça talep edilmelidir. Genel bir delil toplama talebi, sonradan kaydın silinmiş olması riskini karşılamaz.
Yukarıdaki açıklamalar genel usul bilgisidir. Suç tipine, dosyanın aşamasına ve tarafların sıfatına göre sonuç değişebileceğinden, somut dosyanızda bir ceza hukukçusuyla çalışmanız yararlı olacaktır.