Soruşturma aşamasında uygulanan tutuklama, adli kontrol, elkoyma ve arama gibi tedbirler kişi hak ve özgürlüklerine doğrudan dokunduğu için, bunlara karşı hızlı işleyen bir denetim yolu öngörülmüştür. CMK bakımından belirleyici olan nokta, her tedbirin itirazının ayrı bir mercie ve ayrı bir süreye tabi olmasıdır. TCK'nın maddi hükümleri ile infaza ilişkin 5275 sayılı Kanun ise itirazın gerekçesini kurarken arka planda okunur.
İtiraz Merciinin Belirlenmesi
Soruşturma evresinde tedbir kararlarını sulh ceza hâkimliği verir; bu kararlara itiraz, kararı veren hâkimliği izleyen numaralı hâkimliğe yapılır. Kovuşturma aşamasında tedbir kararı veren mahkemenin kararına itiraz ise o mahkemenin bağlı olduğu düzene göre belirlenir. İtiraz dilekçesi, kararı veren mercie verilebilir; bu merci kararını değiştirmezse dosya itirazı inceleyecek mercie gönderilir. Uygulamada dilekçenin doğrudan başka bir mahkemeye verilmesi gecikmeye yol açar.
Her Tedbirin Kendi Takvimi
- Tutuklama kararına itiraz için kanunda öngörülen kısa süre, kararın öğrenilmesinden itibaren işler.
- Tutukluluğun devamına ilişkin kararlar belirli aralıklarla resen incelenir; ayrıca her zaman tahliye talebinde bulunulabilir.
- Elkoyma kararlarına karşı itiraz, hakim onayı aşamasıyla birlikte değerlendirilir.
- Adli kontrol tedbirinin değiştirilmesi veya kaldırılması her aşamada istenebilir.
İtiraz Dilekçesinin İçeriği
Sonuç alan itiraz dilekçeleri, kararın gerekçesini hedef alır. Kuvvetli suç şüphesinin hangi delile dayandırıldığı, tutuklama nedeni olarak gösterilen kaçma veya delil karartma şüphesinin somut dayanağı ve tedbirin ölçülülüğü ayrı başlıklar hâlinde tartışılmalıdır. Adli kontrolün yeterli olacağı savunuluyorsa, hangi yükümlülüğün somut olayda amaca hizmet edeceği açıkça önerilmelidir. Soyut biçimde "masumiyet karinesi" vurgusu yapmak, gerekçeye temas etmediğinden çoğu zaman sonuç doğurmaz.
Delil Eksikliğinin Doğurduğu Sonuçlar
- Sabit ikametgâhı gösteren belgeler sunulmadığında kaçma şüphesi tartışması tek yönlü kalır.
- Çalışma durumu ve aile bağları belgelenmediğinde ölçülülük savunması zayıflar.
- Sağlık durumuna dayanılıyorsa güncel rapor olmadan değerlendirme yapılamaz.
- Elkonulan eşyanın suçla ilgisi bulunmadığı iddiası, mülkiyet ve kullanım belgeleriyle desteklenmelidir.
- Dosyada kısıtlama kararı varsa, savunmanın hangi belgelere erişebildiği ayrıca kayda geçirilmelidir.
Reddedilen İtirazdan Sonrası
İtirazın reddi süreci kapatmaz. Koşullardaki değişiklik, yeni belge sunulması veya soruşturmanın ilerlemesiyle birlikte yeniden talepte bulunulabilir. Bu nedenle ilk itirazın reddedilme gerekçesi dikkatle okunmalı ve sonraki talep o gerekçeyi karşılayacak biçimde kurulmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme içindir. Koruma tedbirlerinde süreler gün hesabıyla işlediğinden, karar öğrenilir öğrenilmez bir hukukçuyla dosyanın değerlendirilmesi gerekir.