Ceza dosyalarında sonucu belirleyen dönem, çoğu zaman duruşma değil soruşturma aşamasıdır. Bu dönemde toplanmayan delil sonradan çoğu kez elde edilemez; kamera kayıtları silinir, iletişim verisi saklama süresini doldurur, tanıklar olayı hatırlamaz hâle gelir. Bu rehber, soruşturmada ispatın nasıl yönetileceğini ve hangi kararlara nasıl itiraz edileceğini ele alır.
Delil Toplama Talebi Bir Hak, Ama Yazılı Olmalı
CMK, şüpheli ve müdafiin lehe delillerin toplanmasını isteyebileceğini öngörür. Uygulamada bu talep sözlü olarak dile getirildiğinde kayda geçmez ve reddedildiği bile ispat edilemez. Bu nedenle her talep, dosya numarası ve talep edilen delilin niteliği açıkça yazılarak Cumhuriyet başsavcılığına sunulmalıdır. Talep şu unsurları içermelidir:
- Hangi delilin, hangi kurumdan ve hangi tarih aralığı için istendiği,
- Delilin dosyadaki hangi iddiayı doğrulayacağı ya da çürüteceği,
- Delilin kaybolma riski varsa bu riskin somut gerekçesi.
Delilin Hukuka Uygunluğu Ayrı Bir Başlıktır
Bir delilin var olması yeterli değildir; elde ediliş biçimi de denetlenir. Arama, el koyma ve iletişimin denetlenmesi tedbirlerinde karar ve onay zincirinin dosyada bulunup bulunmadığı; dijital materyalde imaj alma ve karşılaştırma tutanaklarının usulüne uygun düzenlenip düzenlenmediği ayrıca incelenmelidir. Bu inceleme, savunmanın en somut çalışma alanlarından biridir.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına İtiraz
Şikâyetçi bakımından kritik eşik, kovuşturmaya yer olmadığına dair karardır. Bu karara karşı, tebliğden itibaren kanunda öngörülen süre içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir. Etkili itiraz üç şeyi yapar:
- Kararda değerlendirilmemiş delili işaret eder; genel şikâyeti tekrarlamaz.
- Toplanmasını istediği ancak toplanmayan delili, talep tarihiyle birlikte gösterir.
- Fiilin hangi suç tipine uyduğunu, unsurlarını sayarak açıklar.
Tutuklama ve Adli Kontrol Kararlarında İtiraz
Koruma tedbirlerine karşı itiraz, esasa ilişkin savunmadan farklı bir mantık taşır. Burada tartışılan, suçun işlenip işlenmediği değil; kaçma ya da delil karartma şüphesinin somut olgularla desteklenip desteklenmediğidir. İkametgâh, iş, sabıka durumu ve dosyadaki delillerin toplanmış olması bu noktada belgeye dayandırılır.
İnfaz Boyutunun Erken Hesaplanması
Soruşturma aşamasında yapılan tercihler, 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz rejimini de etkileyebilir. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda bu yolun değerlendirilmesi, ön ödeme uygulanabilecek hâllerde bunun gözden kaçırılmaması, sonradan telafisi olmayan sonuçları önler.
Son Söz
TCK ve CMK hükümlerinin birlikte uygulandığı bu alanda her dosyanın delil yapısı kendine özgüdür. Soruşturma devam ederken atılacak adımların, dosyanın somut içeriği görülerek planlanması gerekir.