Ceza yargılamasında iddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturma aşamasında mahkeme, hüküm dışında da pek çok karar verir. Tutukluluğun devamı, adli kontrol, dosyaya delil kabul edilmemesi, tanık dinlenmesi talebinin reddi gibi ara kararlar sanığın savunma imkânını doğrudan etkiler. Ceza Muhakemesi Kanunu, Türk Ceza Kanunu ve infaz mevzuatının birlikte okunduğu bu aşamada en sık yaşanan kayıp, itiraza tabi bir kararın olağan istinaf beklentisiyle bekletilmesidir.
Kovuşturmada İtiraza Açık Kararlar
Her ara karar itiraza tabi değildir; kanunda itiraz yolu gösterilen kararlar ile hükümle birlikte incelenecek kararlar birbirinden ayrılır. Tutuklamaya ve tutukluluğun devamına ilişkin kararlar ile adli kontrol kararları itiraz yoluna açıkken, delil takdirine ilişkin bazı ara kararlar esas hükümle birlikte denetlenir. Duruşmada verilen bir karara karşı hemen ne yapılacağı kadar, tutanağa itiraz kaydının düşürülmesi de sonradan yapılacak denetim için önemlidir.
Sürenin Başlangıcı
İtiraz süresi kural olarak yedi gündür. Ancak sürenin başlangıcı ikiye ayrılır: karar yüze karşı açıklanmışsa tefhim, yokluğunda verilmişse tebliğ tarihidir. Duruşmada hazır bulunulan hallerde tebligat beklenmesi, süresi geçtikten sonra yapılan başvuruya yol açar. Bu nedenle her duruşma çıkışında tefhim edilen kararın tarihi ve içeriği ayrı bir takvim satırına yazılmalıdır.
İtiraz Dilekçesinin İçeriği
Etkili bir itiraz, kararın sonucunu değil gerekçesini hedef alır. Dilekçede şunların bulunması yerinde olur:
- Kararın hangi somut olguya dayandığı ve bu olgunun dosyadaki karşılığı
- Dosyadaki hangi belge ya da beyanın kararla çeliştiği, sayfa ve tarih belirtilerek
- Ölçülülük tartışması: daha hafif bir tedbirin neden yeterli olacağı
- Talebin kademeli kurulması; kaldırma mümkün görülmezse değiştirme talebi
Merci Seçimi ve Sık Yapılan Hata
İtiraz dilekçesi, kararı veren mahkemeye verilir; inceleme ise kanunda gösterilen mercie aittir. Uygulamada dilekçenin doğrudan üst mercie gönderilmeye çalışılması ya da farklı bir mahkemeye verilmesi zaman kaybettirir. Süre son güne bırakılmışsa, başvurunun kaydının aynı gün alındığını gösteren belge saklanmalıdır. Elektronik başvurularda işlem saatinin kayıt altına alınması aynı işlevi görür.
Son Söz
Buradaki anlatım usul çerçevesini genel hatlarıyla açıklar. Suçun niteliği, delil durumu ve kararın türü izlenecek yolu değiştirdiğinden, kovuşturmadaki her ara karar için değerlendirmeyi dosyayı bilen bir avukatla yapmak gerekir.