Ceza dosyalarında sonucu belirleyen aşama çoğu zaman duruşma salonu değil, soruşturmadır. Bu evrede toplanan ya da toplanmayan deliller, kovuşturmanın çerçevesini baştan çizer. Bu rehber, CMK sistematiği içinde soruşturma aşamasında ispatın nasıl yönetileceğini ve hangi sürelerin kaçırılmaması gerektiğini ele alır.
Gizlilik içinde hareket alanı
Soruşturmanın gizliliği, savunmanın tamamen hareketsiz kalması anlamına gelmez. Dosyaya erişimin kısıtlandığı hâllerde dahi, şüphelinin lehine olan delillerin kaybolmasını önleyecek talepler ileri sürülebilir. Kamera kayıtları, iletişim verileri ve iş yeri kayıtları belirli sürelerde silindiğinden, bunların muhafazasına yönelik talep ilk günlerde yapılmalıdır.
Delilin elde ediliş biçimi
Hukuka aykırı yöntemle elde edilen delil, içeriği ne olursa olsun hükme esas alınamaz. Bu nedenle her delil için iki ayrı not tutulmalıdır: neyi gösterdiği ve nasıl elde edildiği. Arama, el koyma ve iletişimin denetlenmesi işlemlerinde kararın kapsamı ile fiilen yapılan işlemin örtüşüp örtüşmediği ayrıca kontrol edilmelidir.
Lehe delillerin toplanmasını talep etmek
Soruşturmayı yürüten makam, şüphelinin lehine olan delilleri de toplamakla yükümlüdür. Ancak bu yükümlülük, hangi delilin lehe olduğunun bilinmesini gerektirir. Talep dilekçesinde şunlar açıkça belirtilmelidir:
- Hangi delilin, hangi olguyu ispat için istendiği
- Delilin nerede bulunduğu ve nasıl temin edilebileceği
- Zamanla yok olma riski taşıyıp taşımadığı
Karara itiraz takvimi
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiğinde, itiraz için tanınan süre tebliğ tarihinden itibaren işler ve bu süre kaçırıldığında karar kesinleşir. Aynı şekilde tutuklama ve adli kontrol kararlarına itirazlar da süreye bağlıdır. Tebliğ tarihleri, kararın kendisinden ayrı bir listede tutulmalıdır; uygulamada en sık yaşanan kayıp, kararın okunup itiraz süresinin not edilmemesidir.
İnfaz boyutunu baştan hesaplamak
Savunma stratejisi kurulurken, olası bir mahkûmiyetin 5275 sayılı Kanun kapsamında nasıl infaz edileceği de değerlendirilmelidir. Suçun niteliği, infaz rejimini ve denetimli serbestlik imkânlarını doğrudan etkiler. Bu değerlendirme, uzlaştırma veya etkin pişmanlık gibi seçeneklerin dosya açısından anlamlı olup olmadığını görmeyi kolaylaştırır.
Burada anlatılanlar genel bilgi niteliğindedir ve her dosya kendi delil yapısına göre farklı yürür. Hakkınızda yürütülen bir soruşturma varsa vakit kaybetmeden bir hukukçuya başvurmanız önemlidir.