İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturma aşamasında ilk tartışma çoğu zaman esasa değil, dosyanın hangi mahkemede görüleceğine ilişkindir. Görev kuralları CMK ve mahkeme teşkilatına ilişkin mevzuatta düzenlenmiştir ve kamu düzenindendir; taraflar anlaşsa bile değiştirilemez. Bu rehber, görev meselesinin savunma açısından nasıl kullanılacağını ele alır.
Görev Neye Göre Belirlenir
Görev, iddianamede anlatılan fiile uygulanması istenen kanun maddesinin öngördüğü cezanın üst sınırına göre saptanır. Kural olarak ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar kanunda belirlenmiş sınırın üzerindeki hapis cezalarını gerektirenler ile ayrıca sayılan suçlardır; bunun dışında kalan dosyalar asliye ceza mahkemesinde görülür. Burada belirleyici olan mahkemenin sonradan yapacağı nitelendirme değil, kovuşturmanın başındaki iddianın hukuki nitelemesidir.
Nitelendirme Değişirse Ne Olur
Yargılama sırasında fiilin hukuki niteliğinin değiştiği anlaşılabilir. Örneğin basit nitelikte görülen bir fiilin nitelikli hâle dönüştüğü kanaatine varılırsa, mahkeme görevsizlik kararı vererek dosyayı görevli mahkemeye gönderir. Tersi yönde, ağır ceza mahkemesinin görev alanında olmadığı sonucuna varılan dosya alt dereceli mahkemeye gönderilir. Savunma açısından önemli olan, bu geçişin delillerin akıbetini nasıl etkilediğidir: görevsiz mahkemede yapılan bazı işlemler yeniden yapılmak zorunda kalabilir, bu da yargılamayı uzatır.
Görev İtirazının Zamanlaması
Görev hususu yargılamanın her aşamasında resen gözetilir; ancak itirazın erken yapılması savunmaya somut avantaj sağlar. Duruşmalar ilerledikten sonra verilen bir görevsizlik kararı, tanıkların yeniden dinlenmesi ve savunmanın tekrarlanması sonucunu doğurabilir. Sanık tutukluysa bu gecikme doğrudan özgürlük hakkını etkiler. Bu nedenle iddianame tebliğ edildiğinde nitelendirme ile görev arasındaki uyum ilk kontrol edilecek başlıklardan biri olmalıdır.
Kovuşturma Takviminde İzlenecek Noktalar
- İddianamenin tebliğ tarihi ve ilk duruşma günü kaydedilir.
- Suçun nitelendirmesi ile mahkemenin görev alanı karşılaştırılır.
- Yetkiye ilişkin itiraz varsa usulüne uygun biçimde ilk fırsatta ileri sürülür.
- Ara kararlarda verilen sürelerin son günleri ayrı bir takvime işlenir.
- Hüküm açıklandığında kanun yoluna başvuru süresi derhal hesaplanır.
Süre Kaybının Bedeli
Ceza yargılamasında kanun yoluna başvuru süreleri kısadır ve kaçırıldığında hüküm kesinleşir. Kesinleşen bir hükme karşı yapılabilecekler, olağan kanun yollarına göre çok daha dardır. Bu nedenle görev tartışması ne kadar teknik görünürse görünsün, süre yönetimiyle birlikte yürütülmelidir.
Bilgilendirme
Yukarıdaki açıklamalar genel usul bilgisidir. İsnat edilen suçun türü, sanığın statüsü ve dosyadaki delil durumu izlenecek yolu değiştirebilir; savunmanızı bir ceza hukukçusuyla birlikte planlamanız gerekir.