Ceza soruşturması henüz iddianame aşamasına gelmemişken bile, dosyanın hangi mahkemenin önüne gideceği savunmanın tüm kurgusunu etkiler. Sevk maddesi, tutuklama tedbirinin ölçütü, uzlaştırma ihtimali ve itiraz mercii bu tahminle şekillenir. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde, soruşturma evresinde görevli mahkeme analizinin nasıl yapılacağını inceliyoruz.
Görev Neye Göre Belirlenir?
Görev, isnat edilen suçun kanunda öngörülen cezasının üst sınırına göre belirlenir; sanığın kişisel durumu veya dosyanın hacmi görevi değiştirmez. Bu nedenle savunmanın ilk işi, savcılığın sevk maddesini gerçek eylemle karşılaştırmaktır. Nitelikli hâllerin gereksiz yere eklenmesi, dosyayı olması gerekenden ağır bir mahkemeye taşıyabilir; tersine, eksik sevk de sonradan görevsizlik kararıyla aylık gecikmeler doğurur.
Soruşturmada Kararı Kim Verir?
- Koruma tedbirlerine ilişkin kararlar sulh ceza hâkimliğinden istenir; tutuklama, adli kontrol, arama ve elkoyma bu kapsamdadır.
- Bu kararlara karşı itiraz, kanunda gösterilen bir sonraki hâkimliğe yapılır.
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz ise sulh ceza hâkimliğine yöneltilir ve kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde yapılmalıdır.
Sevk Maddesini Tartışmanın Pratik Sonuçları
Sevk maddesi yalnızca mahkemeyi değil, dosyanın kaderini belirleyen birçok kurumu da tetikler. Uzlaştırma kapsamında bir suç söz konusuysa dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi gerekir; bu adım atlandığında sonradan bozma nedeni doğabilir. Aynı şekilde önödeme kapsamındaki suçlarda önödeme önerisi yapılmadan dava açılamaz.
Süreye Bağlı Adımların Takvimi
- Gözaltı ve tutuklamaya ilişkin itirazların gecikmeksizin yapılması
- Tutukluluğun devamına ilişkin periyodik incelemelerin takip edilmesi ve her incelemeye karşı itiraz hakkının kullanılması
- Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresinin dolmasının önlenmesi
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin tebliğ tarihine göre hesaplanması
- Dava zamanaşımının, uzun süren soruşturmalarda ayrıca izlenmesi
Dosyaya Erişim ve Kısıtlama Kararı
Soruşturma dosyasında kısıtlama kararı varsa, savunmanın hangi belgelere erişebildiği daralır. Bu durumda ifade veya sorgu sırasında müdafiye açık olan belgelerin kapsamı tutanağa geçirilmeli; kısıtlamanın kaldırılması talebi ayrıca sunulmalıdır. Erişim sağlanamadan verilen beyanların sonradan yaratacağı çelişkiler, dosyanın en zayıf noktası hâline gelebilir.
Görevsizlik Kararı Çıkarsa
Görevsizlik kararı verilmesi hâlinde daha önce yapılan işlemlerin geçerliliği ve tutuklulukta geçen sürenin hesabı ayrıca değerlendirilmelidir. Dosyanın gönderildiği mahkemede yeniden ele alınacak talepler baştan listelenmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; her ceza dosyasının delil durumu ve isnadın niteliği farklıdır. Soruşturma aşamasında atılacak adımlar sonradan geri alınamayacağı için, ifade vermeden önce müdafi desteği almanız önemlidir.