Ceza soruşturması, iddianame düzenlenmeden önce delillerin toplandığı ve şüphelinin lehine olan kanıtların da dosyaya girmesi gereken aşamadır. Müşteki tarafın en çok zorlandığı an, dosyanın delil yetersizliği gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla kapanmasıdır. Bu yazı, CMK çerçevesinde soruşturma dosyasında ispat gücünü artırmayı ve takipsizlik kararına karşı yürütülecek itiraz adımlarını ele alır.
Soruşturmada İspatın Ölçüsü Nerede Durur
Soruşturma evresinde aranan şey mahkûmiyete yetecek kesinlik değil, iddianame düzenlemeye elverişli şüphedir. Buna rağmen şikâyet dilekçesi yalnızca bir anlatıdan ibaret kalırsa, savcılık iddiayı somutlaştıracak bağı kuramaz. Anlatımdaki her olgunun karşısına hangi belgenin, hangi kaydın veya hangi tanığın konulduğunu gösteren bir eşleştirme tablosu hazırlamak, dosyanın seyrini belirleyen ilk teknik adımdır.
Kayıtların üçüncü kişilerde bulunduğu durumlarda, delilin kendiliğinden dosyaya gireceği varsayılmamalıdır. Banka, operatör, işyeri veya kurum kayıtlarının hangi tarihe kadar saklandığı değişkendir; bu nedenle kayıt talebinin şikâyetle birlikte, gecikmeden ve saklama süresi tükenmeden yapılması gerekir.
Takipsizlik Gerekçesini Ayrıştırmak
İtiraza hazırlanmadan önce karar metni satır satır ayrıştırılmalıdır. Karar, olayın hiç gerçekleşmediğini mi söylüyor, gerçekleştiğini kabul edip suç tipine uymadığını mı belirtiyor, yoksa yalnızca ispat edilemediğini mi ifade ediyor? Bu üç gerekçe farklı itiraz stratejisi gerektirir. Nitelendirme hatasına dayanan bir karara delil listesiyle karşılık vermek ya da ispat sorununa hukuki tartışmayla cevap vermek çoğu zaman sonuçsuz kalır.
İtiraz Dilekçesinin Kurulması
- Karar gerekçesindeki her tespit tek tek numaralandırılır.
- Toplanmadığı anlaşılan her delil için, kimden ve neyin istenmesi gerektiği açıkça yazılır.
- Elde yeni belge varsa, ne zaman ve nasıl elde edildiği belirtilerek eklenir.
- Tanık beyanı isteniyorsa, tanığın hangi olguyu doğrulayacağı tek cümleyle gösterilir.
- Talep bölümü, kararın kaldırılması ve soruşturmanın genişletilmesi olarak somut biçimde kurulur.
Delil Eksikliğini Büyüten Alışkanlıklar
- Ekran görüntülerinin tarih, saat ve kaynak bilgisi olmadan sunulması
- Ses veya görüntü kaydının hukuka uygunluk tartışması hiç düşünülmeden dosyaya konulması
- Tebliğ tarihinin not edilmemesi ve itiraz süresinin belirsiz bırakılması
- Aynı olayın birden çok kurum önünde farklı anlatımlarla dile getirilmesi
- Bilirkişi veya uzman incelemesi gerektiren hususun sıradan bir iddia gibi yazılması
İtirazdan Sonra Ne Olur
İtirazı inceleyen hâkimlik, kararı yerinde bulabileceği gibi soruşturmanın genişletilmesine de karar verebilir. Bu ihtimal düşünülerek, itiraz dilekçesi hazırlanırken ikinci aşamada hangi delillerin toplanmasını isteyeceğiniz zaten belirlenmiş olmalıdır. İtiraz reddedilirse, aynı olayda yeni delil ortaya çıkması hâlinde izlenecek yolun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Burada aktarılanlar genel çerçeveyi tanıtmak içindir; her soruşturma dosyasının kendi olgu dizisi ve kendi süre hesabı vardır. Somut olayınızda hangi delilin hangi sırayla isteneceğini bir hukukçuyla birlikte planlamanız yerinde olur.