Soruşturma evresi, dosyanın kaderinin büyük ölçüde belirlendiği aşamadır. Bu evrede verilen kararların çoğuna karşı itiraz mümkündür; ancak itirazın hangi mercie, hangi süre içinde yapılacağı karar türüne göre değişir. Yanlış makama yöneltilen bir itiraz dilekçesi, süre dolduğunda telafisi olmayan bir kayba dönüşür.
Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar
Cumhuriyet savcısının kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesi hâlinde, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesinin gücü, soyut bir memnuniyetsizlik beyanından değil, toplanmayan somut delilin gösterilmesinden gelir. Hangi tanığın dinlenmediği, hangi kayıt için müzekkere yazılmadığı ve hangi belgenin istenmediği tek tek yazıldığında hâkimlik incelemesi somut bir zemine oturur. Karar tebliğ edilmemişse öğrenme tarihinin nasıl ispat edileceği de baştan düşünülmelidir.
Koruma Tedbirlerine İtirazın Ayrı Yolu
Tutuklama, adli kontrol, arama, el koyma ve yakalama gibi tedbirlerin her birinin kendi itiraz usulü vardır. Tutuklamaya itiraz kararı veren hâkimliğe verilir ve dosya bir üst mercie gönderilir. El koyma kararlarında ise malvarlığı üzerindeki kısıtlamanın kapsamı ile itiraz süresi ayrı ayrı izlenmelidir. Bu tedbirlerin itiraz süreleri, iddianame düzenlenmesini beklemeden işler; dosyanın sonucunu beklemek çoğu zaman hakkın kullanılamamasına yol açar.
Şikâyet Süresi ve Uzlaştırma Eşiği
Takibi şikâyete bağlı suçlarda, fail ve fiilin öğrenilmesinden itibaren işleyen şikâyet süresi geçirildiğinde soruşturma başlatılamaz. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda ise dosya, savcılık aşamasında uzlaştırma bürosuna gönderilir. Uzlaştırma teklifinin reddedilmesi ile uzlaşmanın sağlanamaması farklı sonuçlar doğurduğundan, tutanaktaki ifadenin dikkatle okunması gerekir. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun kapsamındaki infaz aşaması ise bambaşka bir mercii düzenine tabidir.
İtiraz Dilekçesini Güçlendiren Unsurlar
- Toplanmayan delilin adı, kaynağı ve hangi vakıayı ispatlayacağı
- Dosyadaki çelişkili beyanların karşılaştırmalı gösterimi
- Kamera ve iletişim kayıtları için saklama sürelerinin hatırlatılması
- Bilirkişi incelemesi gereken teknik hususların açıkça belirtilmesi
- Karar tarihinin, tebliğ tarihinin ve itiraz tarihinin dilekçe başında yazılması
Süre Takibinde Basit Bir Yöntem
- Her karar için tebliğ tarihi ayrı satıra işlenir.
- Son gün ile birlikte iki gün öncesine kontrol noktası konur.
- Dosya inceleme talebi karar sonrası ilk gün yapılır.
- İtiraz dilekçesi kararı veren makama verilerek kayda alınır.
- İtirazın akıbeti belirli aralıklarla sorgulanır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; her soruşturma dosyasının delil durumu farklıdır. Süreler kısa işlediğinden, kararın tebliğ edildiği gün bir hukukçuyla görüşülmesi yerinde olur.