Soruşturma evresi, dosyanın çerçevesinin çizildiği aşamadır. CMK bu evrede birden fazla merci öngördüğü için, aynı talebin savcılığa mı yoksa hâkimliğe mi yöneltileceği sık karışır. Yanlış adrese giden talep çoğu zaman reddedilmez, ancak cevap gecikir ve bu gecikme TCK kapsamındaki iddialar bakımından delil kaybına dönüşebilir.
Soruşturmanın Sahibi ile Karar Verici Ayrımı
Soruşturmayı Cumhuriyet savcısı yürütür; delil toplanması, tanık dinlenmesi, bilirkişi incelemesi gibi talepler bu nedenle savcılığa sunulur. Buna karşılık kişi hürriyetini veya temel hakları sınırlayan kararlar hâkimlik tarafından verilir. Bu ayrım kavrandığında, hangi dilekçenin nereye gideceği kendiliğinden belirlenir.
Dosya İncelemede Kısıtlama Kararı
Soruşturma dosyasının incelenmesi kural olarak müdafi ve vekilin hakkıdır; ancak bu yetki kısıtlanabilir. Kısıtlama kararı verilmişse, savunma stratejisi eldeki sınırlı bilgiyle kurulmak zorundadır ve bu durumda ifade öncesi hazırlık daha da önem kazanır. Kısıtlamanın kapsamı ile ifade sırasında gösterilen belgeler arasındaki uyumsuzluk tutanağa geçirilmelidir; sonradan ileri sürülen itirazlar için bu kayıt dayanak oluşturur.
Hak Kaybı Üreten Tipik Anlar
- İfade davetinin tebliği ile ifade günü arasındaki hazırlık süresinin kullanılmaması.
- Lehe delillerin toplanması talebinin yazılı olarak sunulmaması, sözlü beyanla yetinilmesi.
- Kamera kayıtları gibi saklama süresi kısa delillerin zamanında istenmemesi.
- Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda sürecin işletilmemesi veya sonucunun takip edilmemesi.
- Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresinin hesaplanmaması.
Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karara İtiraz
Bu karar dosyanın kapanması anlamına gelir ve buna karşı öngörülen itiraz süresi kararın tebliğinden itibaren işler. İtirazın etkili olması için kararın hangi delili değerlendirmediği, hangi araştırmanın eksik kaldığı somut biçimde gösterilmelidir. İtiraz dilekçesinin sunulacağı merci de kanunda belirlenmiş olup, dilekçenin doğrudan başka bir mahkemeye verilmesi süreyi uzatır.
Tutuklu veya Hükümlü Yakını Bakımından
Kişi ceza infaz kurumunda ise, dilekçelerin kurum idaresi aracılığıyla verilmesi mümkündür ve bu, süre bakımından koruyucu bir imkândır. İnfaz aşamasına ilişkin uyuşmazlıklarda ise 5275 sayılı Kanun çerçevesindeki şikâyet yolu ayrıca değerlendirilir; bu yolun muhatabı, soruşturma evresindekinden farklıdır.
Soruşturmada atılmayan bir adımın kovuşturmada telafisi her zaman mümkün olmaz. Yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, ifade veya sorgu öncesinde müdafi desteğinden yararlanılması önerilir.