Ceza soruşturmasında verilen kararların çoğu, sınırlı bir süre içinde itiraza tabidir ve bu süre geçtiğinde karar kesinleşir. Dosyaya sonradan girildiğinde en sık karşılaşılan tablo, esasa ilişkin güçlü argümanların süre dolduğu için hiç incelenememesidir. Usule aykırı ya da geç yapılan bir itiraz, savunmanın en önemli aracını kullanılamaz hale getirir. Aşağıda CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde bir usul planı ele alınmaktadır.
Hangi Karara, Hangi Mercie İtiraz Edilir?
Soruşturma evresinde farklı nitelikte kararlarla karşılaşılır: kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, tutuklama veya adli kontrol kararı, el koyma kararı, arama kararı. Bunların itiraz mercileri ve süreleri aynı değildir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı sulh ceza hâkimliğine, tutuklama kararına karşı ise bir başka sulh ceza hâkimliğine gidilir. Bu nedenle plan, karar türünün doğru adlandırılmasıyla başlar.
Tebliğ Tarihinden İtibaren İşleyen Takvim
- Kararın tebliğ edildiği gün kayda geçirilir; sürenin başlangıcı bu tarihtir.
- Dosya inceleme yetkisi kullanılarak kararın dayandığı deliller çıkarılır.
- Kısıtlama kararı varsa, kapsamı ve hangi belgeleri kapsadığı tespit edilir.
- İtiraz dilekçesi, kararın gerekçesini nokta nokta karşılayacak şekilde yazılır.
- Talep edilen ek soruşturma işlemleri açıkça sayılır.
İtiraz Dilekçesinde Ölçülebilir Talep Kurmak
- Toplanmadığı ileri sürülen delilin adı ve nerede bulunduğu.
- Dinlenmesi istenen tanığın hangi olguya ilişkin beyanda bulunacağı.
- Bilirkişi incelemesi isteniyorsa incelemenin konusu ve kapsamı.
- Kamera kaydı, HTS veya banka kaydı gibi süreyle sınırlı verilerin ivedi olarak istenmesi talebi.
Genel ifadelerle yazılmış, hangi işlemin yapılmasını istediği anlaşılmayan bir itiraz, çoğu zaman kararın yerinde olduğu gerekçesiyle reddedilir.
Usule Aykırı İşlemin Tipik Görünümleri
Uygulamada en sık rastlanan hata, itirazın süresi içinde yapılmakla birlikte yetkisiz bir mercie verilmesidir. İkinci sırada, mağdur veya şikâyetçi sıfatının dosyada usulüne uygun kurulmaması gelir; sıfatı belirsiz kişinin itirazı incelenmeyebilir. Üçüncüsü, delil elde etme yönteminin hukuka uygunluğuna hiç değinilmemesidir; hukuka aykırı yolla elde edilen delil tartışması, en verimli şekilde soruşturma evresinde açılır. Dördüncüsü, ceza infaz rejimine ilişkin taleplerin soruşturma dosyasına karıştırılmasıdır; infaz uygulamalarına ilişkin şikâyet yolu ayrı bir usule tabidir.
İtiraz Reddedilirse Ne Yapılabilir?
İtirazın reddi, dosyanın tümüyle kapandığı anlamına gelmez. Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar bakımından yeni delil ortaya çıkması halinde soruşturmanın yeniden açılması gündeme gelebilir. Bu nedenle ret kararından sonra da delil arayışı sürdürülmeli, yeni bulgular tarih ve kaynak bilgisiyle dosyalanmalıdır.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır. Suç tipi, sıfatınız ve dosyadaki kısıtlama durumu izlenecek usulü değiştirebileceğinden, tebliğ aldığınız kararla ilgili olarak süre dolmadan bir hukukçuya danışmanız önemlidir.