Soruşturma ve kovuşturma sırasında uygulanan koruma tedbirleri, kişinin özgürlüğüne ve mal varlığına doğrudan dokunduğu için CMK tarafından sıkı biçim şartlarına bağlanmıştır. TCK ile 5275 CGTİHK kapsamındaki sonuçlar da düşünüldüğünde, tedbire karşı yürütülecek ispat çalışması hem içeriğe hem usule aynı anda bakmak zorundadır.
Tedbirin Dayanağını ve Kapsamını Okumak
İlk adım, kararın hangi tedbire ilişkin olduğunu ve neye dayandığını netleştirmektir. El koyma, arama, yakalama, tutuklama, adli kontrol ve iletişimin denetlenmesi farklı şartlara tabidir. Karar metninde şüphenin dayandığı olgular, hangi delillere atıf yapıldığı, tedbirin süresi ve kapsamı ayrı ayrı işaretlenmelidir. Kararın hâkim tarafından mı yoksa gecikmesinde sakınca bulunan hallerde başka bir makam tarafından mı verildiği, sonraki denetim aşamasında belirleyici olur.
İtirazın Muhatabı ve Süre Disiplini
Her tedbir için itiraz mercii ve süre aynı değildir. Bu nedenle dosyaya bir tablo eklenmeli; her karar için tebliğ ya da öğrenme tarihi, itirazın yapılacağı merci ve son gün yazılmalıdır. Sürenin son gününü beklemek, ek belge toplanamadığında dilekçenin eksik verilmesine yol açar. Uygulanabilir yöntem, itiraz metnini erken hazırlayıp yeni belge geldikçe ek dilekçeyle beslemektir.
İspat Malzemesini Tedbire Göre Seçmek
El koyma kararına karşı mülkiyet ve zilyetliği gösteren kayıtlar, mal varlığının kaynağını açıklayan hesap dökümleri öne çıkar. Adli kontrol ve tutuklamada ise kaçma ve delil karartma şüphesini zayıflatan yerleşiklik göstergeleri, iş ve aile bağları, sağlık durumu belgeleri işlev görür. İletişimin denetlenmesine dayanan dosyalarda tartışma çoğu zaman içerikten önce yöntemde düğümlenir; kararın kapsamı ile fiilen elde edilen kayıtların örtüşüp örtüşmediği incelenmelidir.
Usule Aykırı İşlem ve Delilin Değerlendirilmesi
- Kararın kapsamı dışına taşan arama veya el koyma işlemleri
- Tutanakta tarih, saat, hazır bulunanlar ve imza eksiklikleri
- Müdafi hakkının hatırlatıldığının belgelenmemesi
- Dijital materyalde imaj alma ve saklama zincirinin gösterilememesi
- Tedbirin süresinin dolmasına rağmen fiilen sürdürülmesi
İtiraz Dilekçesini Kurgulamak
Etkili bir itiraz, kararın gerekçesini olduğu gibi tekrar etmek yerine, her tespitin karşısına karşı olguyu ve dayanağını koyar. Önce usul denetimi başlığı altında biçim eksiklikleri sıralanır, ardından şüphenin yoğunluğuna ilişkin değerlendirme yapılır ve son bölümde daha hafif bir tedbirin yeterli olacağı somut verilerle gösterilir. Talep bölümü belirsiz bırakılmamalı, hangi kararın hangi yönden kaldırılması veya değiştirilmesinin istendiği açıkça yazılmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; koruma tedbirleri dosyanın seyrine göre çok hızlı değişebilir. Somut kararın metnini ve tutanakları inceleyecek bir savunma vekilinden gecikmeden destek alınması gerekir.