Ceza yargılamasında kaybedilen hakların önemli bölümü duruşma salonunda değil, henüz dosya numarası verilmişken kaybedilir. Soruşturma evresi, CMK çerçevesinde delillerin toplandığı, ifadelerin alındığı ve TCK bakımından nitelendirmenin şekillendiği aşamadır. Bu aşamada atlanan bir talep, kovuşturmada telafi edilemeyebilir; verilecek cezanın 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz sonuçları da büyük ölçüde burada belirlenen çerçeveye bağlıdır.
Zaman Kimin Lehine İşler
Soruşturmanın uzaması her zaman şüphelinin lehine değildir. Tanık beyanları zayıflarken, dijital kayıtlar silinir ve lehe deliller ulaşılamaz hale gelir. Bu nedenle savunma tarafında da aktif bir takvim tutulması gerekir: hangi delilin ne kadar süre saklandığı, hangi kurumdan hangi yazının istendiği ve talebin ne zaman yapıldığı kayıt altında olmalıdır.
İfade Öncesi Dosya İncelemesi ve Kısıtlama
İfade vermeden önce dosyanın incelenmesi savunmanın temelidir. Dosyada kısıtlama kararı varsa, incelenebilen belgelerin kapsamı daralır; bu durumda savunmanın kurgusu, sonradan ortaya çıkacak belgelere göre değiştirilebilecek biçimde esnek tutulmalıdır. Kısıtlama kararına karşı öngörülen itiraz yolunun zamanında kullanılması da ayrı bir adımdır.
Delil Toplama Taleplerinin Zamanlaması
- Kamera kayıtlarının saklama süresi dolmadan yazı yazılmasının istenmesi
- İletişim ve konum kayıtlarına ilişkin taleplerin gecikmeden iletilmesi
- Lehe tanıkların isim ve adreslerinin dilekçeyle bildirilmesi
- Bilirkişi incelemesi gerekiyorsa hangi soruların sorulacağının önerilmesi
- Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda bu yolun değerlendirilmesi
Usule Aykırı İşlemin Kovuşturmaya Yansıması
Arama, el koyma veya yakalama işlemlerinde usule aykırılık iddiası, ortaya çıktığı anda dosyaya yazılı olarak geçirilmelidir. Sonradan dile getirilen itirazlar, o an tutanağa geçmemiş olduğu için tartışmalı hale gelir. Aynı şekilde tutanaklara imza atılırken şerh düşülmemesi, ileride beyanın değiştiği iddiasına zemin hazırlar.
Karar Aşaması ve İtiraz
Soruşturma, iddianame ile veya kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla sonuçlanır. Her iki halde de tebligat tarihine bağlı süreler işler; takipsizlik kararına itiraz eden mağdur tarafı ile iddianameye karşı savunma hazırlayan şüpheli tarafı için takvim ayrı ayrı kurulmalıdır. Bu aşamada dosyanın tamamının bir kez daha kronolojik olarak okunması, atlanan talepleri görünür kılar.
Bu metin genel çerçeve sunar; isnadın niteliği ve dosyadaki delil durumu stratejiyi baştan değiştirebilir. Soruşturmanın ilk gününden itibaren savunma desteği alınması, sonradan giderilemeyecek kayıpları önler.