İdari işlemin iptali istemiyle açılacak davada dilekçenin hangi mahkemeye verileceği, esas hakkındaki tartışmadan önce çözülmesi gereken bir sorundur. İdari yargıda görev ve yetki kuralları kamu düzenindendir; taraflar bunları sözleşmeyle değiştiremez, mahkeme kendiliğinden inceler. Bu nedenle dava açma süresi işlerken yapılan bir merci hatası, dosyanın esasına hiç girilmeden sonuçlanmasına yol açabilir.
Vergi Mahkemesi ile İdare Mahkemesi Arasındaki Sınır
Ayrım, işlemin adına göre değil dayandığı hukuki sebebe göre yapılır. VUK ve 6183 sayılı Kanun kapsamında tarh, tahakkuk, ceza kesme, ödeme emri ve haciz gibi kamu alacağının doğumu ve takibine ilişkin işlemler vergi mahkemesinde görülür. Ruhsat iptali, disiplin cezası, imar ve ihale işlemleri ise idare mahkemesinin alanındadır. Aynı yazıda hem vergisel hem genel idari nitelikte talep varsa, taleplerin ayrıştırılması gerekebilir.
Sürenin Uzunluğu Konusundaki Yaygın Yanılgı
İYUK uyarınca genel dava açma süresi vergi mahkemelerinde otuz, idare mahkemelerinde altmış gündür. Özel kanunlarda bunlardan farklı süreler öngörülebilir. Otuz günlük süreyi her idari işlem için geçerli saymak yerine, işlemin tabi olduğu kanun metni ve tebliğ evrakındaki bilgilendirme birlikte okunmalıdır. Üst makama başvurulmuşsa sürenin durması ve yeniden işlemeye başlaması ayrıca hesaplanır.
Yetkili Yeri Belirleyen Ölçüt
- Kural olarak dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
- Taşınmaza ilişkin işlemlerde taşınmazın bulunduğu yer öne çıkar.
- Kamu görevlilerinin atama ve özlük işlemlerinde görev yeri esas alınır.
- İşlem bir bölge teşkilatınca tesis edilmişse, işlemi kuran birim izlenir.
Usule Aykırılığın Somut Sonuçları
Görev yönünden verilen ret kararında dosya kural olarak ilgili idari yargı merciine gönderilir; ancak uyuşmazlık adli yargıya aitse dava yargı yolu bakımından reddedilir ve süre yönünden telafisi güç bir durum doğabilir. Dilekçenin süresinde ama yetkisiz mahkemeye verilmesi, ehliyeti bulunmayan kişi tarafından imzalanması ya da harç ve tebligat giderinin tamamlanmaması da benzer sonuç doğurur. Bu nedenle dilekçe verilmeden önce merci, ehliyet, süre ve harç dört başlık hâlinde kontrol edilmelidir.
Dosya Açılmadan Önce Yapılacak Kontrol
- Tebliğ tarihi tebliğ mazbatasından teyit edilir.
- İşlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte olup olmadığı belirlenir.
- Zorunlu bir ön başvuru yolu varsa önce o yol tüketilir.
- Yürütmenin durdurulması talebi gerekçelendirilerek aynı dilekçede ileri sürülür.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir ve her dosyanın kendi belgeleri farklı sonuç doğurabilir. İşleminizin türüne göre merci ve süre hesabının bir avukatla birlikte gözden geçirilmesi yerinde olur.