İdari yargıda esasa girilmeden kaybedilen dosyaların önemli bir bölümü süre aşımından reddedilir. İdari Yargılama Usulü Kanunu bakımından genel dava açma süresi idare mahkemelerinde altmış gündür ve bu süre hâkim tarafından resen gözetilir. Karşı tarafın itirazına gerek olmadan uygulanan bu kural, işlemin hukuka aykırılığı ne kadar açık olursa olsun dosyayı kapatabilir.
Sürenin Başlangıcı: Tebliğ, İlan ve Öğrenme
Süre kural olarak yazılı bildirimin ilgiliye tebliğ edildiği günü izleyen günden itibaren işler. İlanı zorunlu olan düzenlemelerde başlangıç ilan tarihine bağlanır. Uygulamada en tartışmalı hâl, ilgilinin işlemi başka bir yoldan öğrendiği durumdur; bu ihtimalde öğrenmeyi gösteren belge, sürenin başlangıcı bakımından belirleyici olur. Bu nedenle idareye yapılan her yazılı başvurunun ve alınan her cevabın tarihi kayıt altına alınmalıdır.
Vergi Uyuşmazlıklarında Farklı Takvim
- Vergi mahkemelerinde dava açma süresi genel süreden daha kısadır; ihbarname veya ödeme emrindeki bildirimler dikkatle okunmalıdır.
- Uzlaşma yoluna başvurulması, dava açma süresi bakımından özel sonuçlar doğurur.
- Ödeme emrine karşı açılacak davalarda, 6183 sayılı Kanun kapsamındaki itiraz sebepleri sınırlıdır.
- Vergi Usul Kanunu kapsamındaki düzeltme talepleri ayrı bir usul izler ve genel süre hesabıyla karıştırılmamalıdır.
Üst Makama Başvuru Süreyi Nasıl Etkiler?
Dava açma süresi içinde işlemi yapan idareye veya üst makama başvurulması, işleyen süreyi durdurur. İdare belirlenen süre içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve duran süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Buradaki en yaygın hata, cevap beklenirken sürenin tamamen durduğunun sanılmasıdır. Başvuru tarihi ile zımni ret tarihinin ayrı ayrı hesaplanması gerekir.
Yürütmenin Durdurulması Talebinin Zamanlaması
Yürütmenin durdurulması, dava dilekçesiyle birlikte istenebildiği gibi sonradan da talep edilebilir. Ancak icrai sonuçları hızlı doğan işlemlerde talebin dava dilekçesiyle birlikte ve gerekçeli biçimde sunulması, telafisi güç zararın somutlaştırılması açısından daha etkilidir. Talebi destekleyen belgeler dilekçe ekinde eksiksiz verilmelidir.
Dosya Açılışında Yapılacak Dört Kontrol
- İşlemin tebliğ tarihini gösteren belge dosyanın ilk sayfasına konur.
- İşlemin kesin ve yürütülebilir nitelikte olup olmadığı değerlendirilir.
- Görevli ve yetkili mahkeme, işlemin türüne ve uygulandığı yere göre belirlenir.
- İdareye başvuru yapılacaksa, durma ve yeniden işleme takvimi ayrı bir tabloda izlenir.
Bu değerlendirme genel niteliktedir. Süre hesabı işlemin türüne, tebligatın usulüne ve ilgili özel kanun hükümlerine göre değişebileceğinden, dava açmadan önce dosyanın uzmanlık gerektiren yönlerinin bir hukukçuyla gözden geçirilmesi uygun olur.