İdarenin bir işlemi ya da eylemi nedeniyle zarara uğrayan kişinin açtığı tam yargı davası, iptal davasından farklı bir ispat yükü taşır: yalnızca hukuka aykırılığı değil, zararın varlığını, miktarını ve idari faaliyetle arasındaki nedensellik bağını da ortaya koymak gerekir. Uygulamada bu dosyaların kayda değer bir bölümü esasa hiç girilmeden, usule aykırı işlem gerekçesiyle kapanır. Aşağıdaki kontrol listesi, İYUK ekseninde dosyayı süre ve şekil yönünden sağlamlaştırmak için hazırlanmıştır.
Kırılma noktası: sürenin uzunluğu değil, başlangıcı
İdari yargıda idare mahkemelerinde genel dava açma süresi altmış gündür; ancak asıl tartışma çoğu zaman bu sürenin hangi tarihte işlemeye başladığıdır. Bir idari işlemden doğan zararlarda tebliğ tarihi, idarenin eyleminden doğan zararlarda ise zararın ve failin öğrenildiği tarih esas alınır. Eylemden doğan zararlarda dava açılmadan önce idareye başvurulması, ancak bu başvurunun reddedilmesi ya da yanıtsız bırakılması üzerine mahkemeye gidilmesi gerekir. Bu ön basamağın atlanması, dosyanın esası hiç görüşülmeden sonuçlanmasına yol açar.
Ön başvuru dilekçesinin görünmeyen etkisi
İdareye yapılan ön başvuru sıradan bir yazışma değildir; dava dilekçesinin sınırlarını fiilen belirler. Başvuruda talep edilmemiş bir zarar kalemi sonradan davaya eklendiğinde, o kalem yönünden usul itirazıyla karşılaşılması olasıdır. Bu nedenle başvuru metninde maddi zarar, manevi zarar ve varsa yoksun kalınan kazanç ayrı ayrı adlandırılmalı, tutarlar hesaplanabilir dayanaklarla ilişkilendirilmelidir.
Dosyaya girmeden önce doğrulanacak başlıklar
- İşlemin ya da eylemin idareye ait olduğunu gösteren yazışma, tutanak veya kayıt
- Tebliğ tarihini kesin biçimde belgeleyen tebligat parçası ya da elektronik bildirim kaydı
- Zararı somutlaştıran fatura, ödeme dekontu, rapor veya keşif niteliğindeki tespit
- Nedensellik bağını kuran teknik değerlendirme ya da uzman görüşü
- Husumetin yöneltileceği idarenin doğru belirlenmesi
Usulden ret ihtimaline karşı yedek plan
Dosya, süre veya merci yönünden reddedilme ihtimaline karşı baştan iki katmanlı kurgulanmalıdır. Görev yönünden ret halinde uyuşmazlığın adli yargıya taşınıp taşınamayacağı, süre yönünden ret halinde ise yeni bir başvuru ile işleyecek yeni bir sürenin doğup doğmadığı önceden değerlendirilmelidir. Yürütmenin durdurulması talebi varsa, gerekçesi telafisi güç zarar ölçütüyle ayrıca yazılmalıdır; genel ifadelerle geçilen talepler çoğunlukla karşılıksız kalır.
Kapanış
Tam yargı davasında usul, esasın önündeki ilk eşiktir ve bu eşik çoğu zaman dosya açılmadan aylar önce kaybedilir. Buradaki başlıklar genel bilgilendirme niteliğindedir; zarar türü, idarenin niteliği ve tebliğ koşulları dosyadan dosyaya değiştiğinden, somut olayınız için hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.