İdarenin eylem veya işleminden doğan zararın giderilmesi için açılan tam yargı davası, İYUK'un yazılı yargılama mantığı içinde yürür. VUK ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki uyuşmazlıklarda ise ayrı bir mahkeme ve ayrı bir süre rejimi devreye girer. Bu alandaki en pahalı hata, uyuşmazlığın adli yargıda açılmasıyla ortaya çıkan yargı yolu hatasıdır.
Yargı Yolunu Belirleyen Soru
Ayrım noktası, zararın idarenin kamu gücü kullanımından mı yoksa özel hukuk ilişkisinden mi doğduğudur. Kamu hizmetinin kurulmasında veya işletilmesinde hizmet kusuru bulunduğu iddiası idari yargıya aittir. Buna karşılık idarenin özel hukuk kişisi gibi hareket ettiği ilişkilerde adli yargı görevlidir. Vergiye ilişkin uyuşmazlıklar ise idari yargı içinde ayrı bir kolda, vergi mahkemelerinde görülür.
Dava Açmadan Önceki İdari Aşama
Zararın giderilmesi için önce ilgili idareye başvurulması gerekir. Bu başvuru reddedilirse veya kanunda öngörülen sürede cevap verilmezse dava yolu açılır. İdari işleme karşı dava açma süresi kural olarak tebliğden itibaren altmış gün, vergi mahkemelerinde ise otuz gündür. Sürelerin başlangıcının tebliğ tarihine mi öğrenme tarihine mi bağlanacağı, dosyanın en tartışmalı noktalarından biridir ve baştan netleştirilmelidir.
Duruşma Talebinin Yeri ve Anlamı
İdari yargıda yargılama kural olarak dosya üzerinden yürür. Duruşma yapılması, kanunda belirlenen parasal sınırın üzerindeki davalarda taraflardan birinin talebi halinde zorunludur; bunun altındaki davalarda ise mahkemenin takdirine bağlıdır. Talebin dava dilekçesinde veya cevap dilekçesinde açıkça yazılması gerekir. Sonradan iletilen duruşma isteği çoğu zaman değerlendirilmeyebilir. Tanık dinlenmesinin bu yargı kolunda kural olarak yer almadığı da hesaba katılmalıdır.
Zararı ve Nedenselliği Ortaya Koyan Dosya
- Zarar doğuran eylem veya işlemin tarihi ve içeriği belgeyle gösterilir.
- İdarenin hangi yükümlülüğü yerine getirmediği somutlaştırılır.
- Zarar kalemleri maddi ve manevi olarak ayrı ayrı hesaplanır.
- Bilirkişi incelemesi gerekiyorsa, incelenecek teknik sorun dilekçede tanımlanır.
- Faiz talebi ve başlangıç tarihi açıkça belirtilir.
Yanlış Yargı Yolunun Bedeli
Adli yargıda açılan davada verilecek görev ret kararı, dosyanın kendiliğinden idari yargıya devrini sağlamaz. Bu arada dava açma süresi işlemeye devam edebilir ve yeniden başvuru yapıldığında süre aşımı savunmasıyla karşılaşılabilir. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce yargı yolu tespitine ayrılan zaman, sonradan kaybedilecek aylarla kıyaslanamayacak kadar değerlidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; işlem türü ve zararın niteliği izlenecek yolu değiştirebilir. Süreler kısa ve kesin olduğundan, işlemin tebliğinden sonra vakit geçirmeden hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.