Tam yargı davası, idari işlem veya eylem nedeniyle uğranılan zararın giderilmesini amaçlar. Ancak bu davanın kapısı doğrudan açılmaz: idari eylemlerde önce idareye başvurmak dava ön şartıdır. Bu rehber, İYUK ekseninde ön başvurunun zamanlaması ve zarar hesabının kurulmasına odaklanıyor.
Eylem mi, işlem mi? Ayrım neden belirleyici
Zarar bir idari işlemden doğuyorsa dava süresi işlemin tebliğinden itibaren işler ve iptal talebiyle birlikte tazminat istenebilir. Zarar idari bir eylemden, yani fiilî bir davranıştan kaynaklanıyorsa önce idareye başvurulması gerekir. Bu ayrımın yanlış yapılması, davanın ön şart yokluğundan reddine yol açar. Yol çalışması, bakım eksikliği veya sağlık hizmetinin yürütülüşü gibi durumlar tipik eylem örnekleridir.
Bir yıl ve beş yıllık pencere
İdari eylemlerden hakları ihlal edilenlerin, zararı öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurmaları aranır. Talebin kısmen veya tamamen reddi ya da idarenin süresinde cevap vermemesi üzerine dava süresi işlemeye başlar. Burada dikkat edilmesi gereken, öğrenme tarihinin ispat edilebilir olmasıdır; zararın ortaya çıktığı rapor veya tutanak tarihi bu noktada işlev görür.
Başvurunun muhatabı
Başvuru, zarara yol açan hizmeti yürüten idareye yapılmalıdır. Merkezî ve yerel yönetim arasındaki görev dağılımı karıştırıldığında, başvuru geçerli sayılmayabilir. Aynı hizmetin birden çok idare tarafından yürütüldüğü hâllerde, ilgili idarelerin tümüne başvurmak koruyucu bir tercihtir.
Zararın hesaplanması ve talebin yazımı
Talep edilen tutar, dilekçede kalem kalem gösterilmelidir: tedavi gideri, kazanç kaybı, destekten yoksun kalma ve manevi zarar ayrı başlıklardır. Hesaplama bilirkişi incelemesine bırakılsa dahi, dayanak belgelerin dilekçe ekinde bulunması gerekir. Yargılama sırasında ortaya çıkan yeni verilere göre talebin artırılması usul kuralları çerçevesinde mümkündür.
Adli yargı sınırına dikkat
Her zarar idari yargıda görülmez. İdarenin özel hukuk ilişkisinden doğan sorumluluğu ya da bazı özel kanunlarla adli yargıya bırakılmış alanlar farklı yola tabidir. Yargı yolu tartışmalıysa, süreleri koruyacak biçimde hareket etmek gerekir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Zararın niteliği ve idarenin yapısı süreleri ve muhatabı değiştirebileceğinden, başvurudan önce dosyaya özgü hukuki değerlendirme almanız uygun olur.