İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesi için açılan tam yargı davasında sonuç, çoğu zaman esasa ilişkin tartışmadan önce süre ve usul kurallarında belirlenir. İdari Yargılama Usulü Kanunu, idari işlem ile idari eylem için farklı başlangıç noktaları öngörür; bu ayrımın gözden kaçması davayı en baştan sakatlar.
İşlemden mi, Eylemden mi Doğdu
Zarar bir idari işlemden kaynaklanıyorsa dava süresi işlemin tebliğinden itibaren hesaplanır. Zarar bir idari eylemden doğuyorsa önce ilgili idareye başvurulması, talebin reddi veya cevapsız bırakılması üzerine dava açılması gerekir. Bu ön başvuru bir seçenek değil, dava açılabilmesinin koşuludur. Eylemin öğrenildiği tarihin belgeyle ortaya konması bu yüzden dosyanın en kritik unsurlarından biridir.
Zararın Kalem Kalem Kurulması
- Maddi zarar kalemleri: fiili ödeme, gelir kaybı, yeniden yapım bedeli.
- Manevi zarar için olayın etkisini ortaya koyan somut veriler.
- Zarar ile idari faaliyet arasındaki nedensellik bağının açıklanması.
- Kusursuz sorumluluk halleri iddia ediliyorsa dayanağın ayrıca gerekçelendirilmesi.
Takvimin Aşamaları
- Ön başvuru gerekiyorsa yapılır ve idarenin cevap süresi takip edilir; cevapsızlık da bir sonuç doğurur ve süre başlatır.
- Üst makama başvuru yolunun dava süresine etkisi hesaplanır; bu başvuru sürenin işleyişini etkileyen bir adımdır.
- Dava dilekçesinde zarar tutarı belirtilir; yargılama sırasında ıslah imkânı bulunsa da başlangıçtaki hesap harç ve faiz açısından önemlidir.
- Bilirkişi incelemesi gereken dosyalarda talep, dilekçeler aşaması tamamlanmadan gündeme getirilmelidir.
- Duruşma talebi dilekçede açıkça belirtilmelidir; yazılı yargılama usulünde talep edilmeyen duruşma kendiliğinden yapılmaz.
Duruşmanın İşlevini Doğru Kullanmak
İdari yargıda duruşma, dosyanın yazılı içeriğini tekrar etmek için değil, tartışmalı teknik noktayı ve nedensellik bağını sözlü olarak berraklaştırmak için kullanılır. Duruşmadan önce hangi üç sorunun cevaplanması gerektiği belirlenmeli ve sunum bu eksende hazırlanmalıdır.
Yanlış Yargı Koluna Gitmek
Aynı olayda idari yargı ile adli yargı sınırının belirsizleştiği durumlar vardır. İdarenin özel hukuk ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar ile kamu gücü kullanımından doğan zararlar farklı yollara tabidir. Yanlış yargı koluna açılan dava görev yönünden reddedilir; bu ret sonrası yeni dava açılırken sürenin ne şekilde hesaplanacağı ayrı bir sorun doğurur ve çoğu zaman hak kaybına yol açar.
Bu metin genel niteliktedir. Olayın türü, idarenin sıfatı ve zararın kapsamı değerlendirmeyi değiştirebilir; dava yoluna gitmeden önce süreleri bir hukukçuyla birlikte hesaplamanız önerilir.