İdarenin bir işlemi veya eylemi nedeniyle zarara uğrayan kişi tazminat isterken iki ayrı hata yapabilir: ya doğrudan adli yargıda dava açar, ya da idareye başvurmadan idari yargıya gider. Her iki durumda da dosya esasa girilmeden kapanabilir. Tam yargı davası kendi usulüne sahip bir dava türüdür.
İşlem mi, Eylem mi
Zarar bir idari işlemden doğuyorsa, işlemin tebliğinden itibaren işleyen dava süresi içinde iptal davası, tam yargı davası veya her ikisi birlikte açılabilir. Zarar idari bir eylemden doğuyorsa, önce ilgili idareye başvurup zararın karşılanmasının istenmesi gerekir; bu ön başvuru yapılmadan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle reddedilir. Eylemin öğrenildiği tarih ile eylemin gerçekleştiği tarih farklı olabilir ve süre hesabı bu ayrım üzerinden kurulur.
Tebliğ Tarihi Neden Belirleyici
İdari yargıda süreler, işlemin yazılı bildiriminin yapıldığı günü izleyen günden başlar. Bu nedenle tebliğ zarfı, tebliğ alındısı ve elektronik tebligat kaydı dosyanın ilk ve en önemli belgesidir. Tebligatın usulüne aykırı yapıldığı iddiası varsa, bu iddia dava dilekçesinde açıkça ve delilleriyle ileri sürülmelidir; sonradan ileri sürülen usulsüz tebligat savunmasının kabulü zorlaşır. Vergi uyuşmazlıklarında ise tebliğ ayrıca vergi usul mevzuatının kendi kurallarına göre değerlendirilir.
Görevli Mahkeme Ayrımı
- Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlere ilişkin uyuşmazlıklar vergi mahkemesinde görülür.
- Bunun dışındaki idari işlem ve eylemlerden doğan davalar idare mahkemesinin görev alanındadır.
- Kanunda ilk derece mahkemesi olarak Danıştaya bırakılmış işler ayrıca düzenlenmiştir.
- Kamu alacağının tahsiline yönelik işlemler bakımından ödeme emrine karşı gidilecek yol ve süre özel olarak belirlenmiştir.
Dilekçenin Kurgusu
- Zararı doğuran işlem veya eylemin tarih ve içerikle tanımlanması
- İdarenin hizmet kusuru ya da kusursuz sorumluluğuna dayanan gerekçenin ayrıştırılması
- Maddi ve manevi zararın kalem kalem hesaplanması
- Faiz başlangıç tarihinin talep edilmesi
- Bilirkişi incelemesi gerektiren hususların işaret edilmesi
Ön Başvuru Sonrası Bekleme
İdareye yapılan başvuruya süresi içinde yanıt verilmezse talep reddedilmiş sayılır ve dava süresi bu andan itibaren yeniden hesaplanır. Erken açılan dava kadar geç açılan dava da hak kaybı doğurduğundan, başvuru ve bekleme sürelerinin tek bir takvimde izlenmesi gerekir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Zararın kaynağı ve idarenin sıfatı süreci belirlediğinden, dava açmadan önce dosyanızı hukukçuyla birlikte incelemeniz uygun olacaktır.