İş kazası yaşandıktan sonra çalışanın gündemine yalnızca tazminat değil, iş sözleşmesinin akıbetinden doğan alacaklar da girer. Kıdem tazminatının doğup doğmadığı, sözleşmenin nasıl sona erdiğine bağlıdır; bu nedenle kaza sonrası süreçte atılan her adım hesabın temelini etkiler. 4857 sayılı Kanun, 5510 sayılı Kanun ve iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin 6331 sayılı Kanun bu tabloda birlikte işler.
Sözleşmenin Sona Erme Biçimini Belgelemek
Kaza sonrası çalışanın işe dönememesi, işverence çıkış verilmesi ya da çalışanın haklı nedenle fesih bildirimi yapması farklı sonuçlar doğurur. Çıkış kodunun SGK kayıtlarına nasıl işlendiği, ileride kıdem tartışmasında ilk bakılacak veridir. Bu nedenle hizmet dökümü alınmalı, işverene yapılan bildirim yazılı ve teslim kaydı bırakacak biçimde iletilmelidir. Sözlü olarak yapılan görüşmeler, sonradan ispat edilemeyen bir boşluk oluşturur.
Kıdem Hesabını Belirleyen Kalemler
- Hizmet süresinin başlangıç ve bitiş tarihleri, aralıklı çalışma varsa her dönem ayrı gösterilir.
- Hesaba esas ücret, çıplak ücret değil giydirilmiş brüt ücret üzerinden belirlenir.
- Yol, yemek, ikramiye ve düzenli ödenen sosyal yardımlar belgeleriyle listelenir.
- Kayıt dışı ödenen ücret farkı iddiası varsa banka hareketleri ve tanık beyanları hazırlanır.
- İhbar, yıllık izin ve fazla çalışma alacakları kıdemden ayrı kalemler olarak hesaplanır.
Arabuluculuk Zorunluluğunun Sınırı
İş uyuşmazlıklarında 7036 sayılı Kanun uyarınca işçilik alacakları için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması bir dava şartıdır. Ancak iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı tespit ve rücu talepleri bu zorunluluğun dışındadır. Bu ayrım pratikte önem taşır: kıdem ve ihbar gibi alacaklar için arabuluculuk süreci yürütülürken, kazadan doğan tazminat talebi için doğrudan dava yolu açıktır. İki hattın karıştırılması, dosyanın usulden reddine ya da gereksiz bekleme süresine yol açar.
Kaza Dosyası ile Alacak Dosyasının Birbirini Beslemesi
Kaza sonrası düzenlenen tutanak, iş göremezlik raporları, kusur değerlendirmesi ve iş sağlığı ve güvenliği kayıtları yalnızca tazminat dosyasının değil, haklı nedenle feshin de dayanağı olabilir. Bu belgelerin bir arada tutulması, iki süreçte de aynı olgusal zemini kullanmayı sağlar. İşverenden gelen toplu ödeme teklifi değerlendirilirken, imzalanacak ibranamenin hangi alacakları kapsadığı satır satır okunmalıdır; tazminat ve işçilik alacaklarını birlikte kapatan geniş kapsamlı bir metin, sonradan telafisi güç sonuç doğurabilir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; çalışma süreniz, ücret yapınız ve kazanın oluş biçimi hesabı değiştireceğinden, belgelerinizi inceleyen bir hukukçudan destek almanız önerilir.