Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında haklılık, çoğu zaman belgeye dönüşmediği için kaybedilir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 ekseninde yürüyen dosyalarda ispat yükü, hangi tarafta olduğu kadar hangi kayıtla karşılandığıyla da ilgilidir. Bu nedenle dava düşüncesinden önce kayıt toplama aşaması planlanmalıdır.
Önce Kuruma Başvuru: Atlanamayan Aşama
Kurumla arasındaki uyuşmazlıklarda dava yoluna gitmeden önce Kuruma başvurulması aranır. Bu başvuru bir formalite değildir; verilen cevap, uyuşmazlığın çerçevesini de belirler. Başvuruda talep açık yazılmalı, hangi dönem ve hangi işyeri bakımından inceleme istendiği belirtilmelidir. Cevap gelmediğinde de belirli bir sürenin sonunda süreç ilerletilebilir; bu nedenle başvuru tarihi belgeyle sabitlenmelidir.
Hizmet Tespitinde Delil Haritası
- İşyeri sicil dosyası ve dönem bordroları
- Ücret ödemelerine ilişkin banka kayıtları
- Giriş çıkış kayıtları, servis ve yemek listeleri
- Aynı dönemde aynı işyerinde sigortalı çalışanlar arasından tanıklar
- Varsa müfettiş raporları ve denetim tutanakları
Tanık anlatımı tek başına değil, yazılı kayıtlarla birlikte değer kazanır. Bu nedenle tanık listesi hazırlanırken kişilerin aynı dönemde ve aynı ortamda bulunduğunu gösteren belgeler de dosyaya eklenmelidir.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Dosyalarında Farklılaşan İspat
Bu dosyalarda olayın bildirimi, kaza tutanağı, sağlık kayıtları ve iş güvenliği yükümlülüklerine dair belgeler birlikte incelenir. İşverenin risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve koruyucu ekipman teslim belgeleri, kusur dağılımını doğrudan etkiler. Olayın hemen ardından tutulan kayıtların sonradan üretilen açıklamalardan daha ağır bastığı unutulmamalıdır.
Arabuluculuk Kapsamı Her Uyuşmazlıkta Aynı Değil
İşçi ile işveren arasındaki bazı alacak ve işe iade uyuşmazlıkları dava şartı arabuluculuğa tabidir. Buna karşılık kamu düzenine ilişkin görülen hizmet tespiti gibi taleplerde ve Kuruma yöneltilen istemlerde bu yol işletilmez. Bu ayrım yapılmadan atılan adım, ya gereksiz bir arabuluculuk sürecine ya da dava şartı yokluğuna yol açar.
Sulh Teklifi Geldiğinde Değerlendirme Ölçütleri
İşverenin sunduğu ödeme teklifi değerlendirilirken sadece tutar değil, kapsam da incelenir: teklif hangi alacak kalemlerini kapsıyor, sigorta primlerinin geriye dönük bildirimi metne yazılmış mı, ibra kapsamı gelecekte doğacak talepleri de kapsayacak biçimde mi kaleme alınmış? Prim bildirimini içermeyen bir sulh, emeklilik hesabındaki eksikliği gidermez.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; çalışma biçimi, dönem ve belgelerin durumu sonucu değiştirdiğinden, başvuru öncesinde dosyanızın uzman bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.