İş sözleşmesi feshedilen çalışanın işe iade talebi, doğrudan dava ile değil zorunlu arabuluculuk ile başlar. Bu aşamanın atlanması ya da süresinde tamamlanmaması, esasa girilmeden hak kaybına yol açar. Bu rehber, 4857 ve 7036 sayılı Kanunlar ekseninde süreç takvimini ve mahkeme aşamasındaki yetki sorununu ele alır.
Önce Kapsam Kontrolü
İşe iade talebinin dinlenebilmesi için birkaç eşiğin birlikte sağlanması gerekir: işyerinde belirli sayının üzerinde işçi çalıştırılması, işçinin belirli bir kıdeme sahip olması, sözleşmenin belirsiz süreli olması ve feshin işveren tarafından yapılmış olması. Bu eşikler sağlanmıyorsa talep, işe iade yerine kötüniyet veya diğer tazminat kalemleri üzerinden kurulmalıdır. Bu ön değerlendirme yapılmadan başlatılan süreç, hem zaman hem de gider kaybına yol açar.
Süre Takvimi
- Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır.
- Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır.
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihi tartışmalıysa, işyerinden ayrılma tarihi, bordro kayıtları ve çıkış bildirimi birlikte değerlendirilir.
- Son tutanağın aslı dava dilekçesine eklenmelidir; eksikliği dava şartı sorunu doğurur.
Arabuluculuk Masasında Nelere Dikkat Edilir?
Arabuluculukta varılan anlaşma bağlayıcıdır ve kural olarak aynı konuda yeniden dava açılmasını engeller. Bu nedenle tutanakta hangi alacak kalemlerinin kapsandığı tek tek yazılmalıdır. "Tüm haklardan feragat" biçimindeki geniş ifadeler, sonradan ortaya çıkan kıdem, ihbar, fazla çalışma veya yıllık izin alacaklarını da kapatabilir. Kapsam dışında tutulmak istenen kalemler açıkça sayılmalıdır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Dava, iş mahkemesinde açılır; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görev yapar. Yetki bakımından davalı işverenin yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Birden fazla işveren varsa, bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde dava açılabilir. Bu kurallara aykırı yetki sözleşmeleri işçi aleyhine sonuç doğuracak biçimde uygulanamaz.
Feshin Geçerliliği Tartışmasında Delil Hazırlığı
- Fesih bildiriminin yazılı olup olmadığı ve gerekçesinin açıkça gösterilip gösterilmediği.
- Performansa dayalı fesihlerde ölçüm kriterlerinin objektifliği ve önceki uyarıların kayıtları.
- Ekonomik nedenle fesihlerde işletmesel kararın belgelenmesi ve aynı dönemde yeni işçi alınıp alınmadığı.
- Savunma alınmasını gerektiren hâllerde savunmanın usulüne uygun istenip istenmediği.
Kabul veya Dava Kararı
Arabuluculuk aşamasında sunulan teklifin değerlendirilmesinde yalnızca rakama değil, işe iade davasının kazanılması hâlinde doğacak boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı ihtimallerine de bakılmalıdır. Buna karşılık yargılamanın süresi ve işverenin ödeme kabiliyeti de tartıya konmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; her fesih kendi belge düzeni içinde değerlendirilmelidir. Süreler kısa olduğundan, fesih bildirimini aldığınız hafta içinde hukuki görüş almanız önerilir.