Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları, işçi–işveren ilişkisinden doğan diğer taleplerden hem usul hem de sonuç bakımından ayrılır. Kurumun taraf olduğu dosyalarda doğrudan dava açılması çoğu zaman mümkün değildir; ayrıca bu davalarda tarafların anlaşma iradesi her zaman hüküm doğurmaz.
Dava Şartı: Önce Kuruma Başvuru
7036 sayılı Kanun uyarınca, Sosyal Güvenlik Kurumunca verilen kararlara karşı dava açılabilmesi için önce Kuruma başvurulması gerekir. Başvuruya kanunda öngörülen sürede cevap verilmemesi hâlinde talep reddedilmiş sayılır ve dava yolu açılır. Bu ön koşul yerine getirilmeden açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Başvurunun hangi birime yapıldığı ve kayıt tarihi bu nedenle titizlikle belgelenmelidir.
Arabuluculuk Kapsamı Yönünden Fark
İşçilik alacakları bakımından öngörülen zorunlu arabuluculuk, 5510 sayılı Kanundan doğan ve Kurumun taraf olduğu uyuşmazlıklara aynı şekilde uygulanmaz. Aynı dilekçede hem işverene karşı alacak talebi hem Kuruma karşı tespit istemi bulunuyorsa, dava şartlarının her talep için ayrı ayrı sağlanması gerekir. Uygulamada bu ayrımın gözden kaçması, dosyanın bir kısmının usulden reddine yol açmaktadır.
Görev ve Yetki
Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetki bakımından davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi esas alınır; Kurumun taraf olduğu dosyalarda ilgili ünitenin bulunduğu yer önem kazanır. Farklı illerde geçen çalışma dönemleri varsa, hangi döneme ilişkin talep ileri sürüldüğü yetkiyi etkileyebilir.
Hizmet Tespitinde Özel Kurallar
- Dava, kamu düzenine ilişkin görüldüğünden Kurumun davaya dahil edilmesi gerekir.
- Hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren işleyen beş yıllık hak düşürücü süre gözetilmelidir.
- Bu süre, Kuruma yapılan bildirimlerin varlığına göre farklı değerlendirilebilir.
- İşyeri kayıtları, müfettiş raporları ve bordrolar resen araştırma kapsamında istenir.
- Tanık beyanları tek başına değil, kayıtlarla birlikte değerlendirilir.
Anlaşmanın Hüküm Doğurmadığı Nokta
Hizmet tespiti gibi kamu düzenini ilgilendiren davalarda tarafların ikrarı, feragati veya sulhü mahkemeyi bağlamaz; hâkim delilleri resen araştırır. Bu nedenle işverenle yapılan protokol, prim gün sayısının artırılmasını tek başına sağlamaz. Buna karşılık işçilik alacaklarına ilişkin kalemlerde anlaşma mümkündür; iki grup talebin aynı metinde karıştırılması ileride yorum uyuşmazlığı doğurur.
Belge Düzeni
Kurum yazışmaları, hizmet dökümü, işe giriş bildirgesi ve ücret ödeme kayıtları tarih sırasıyla dosyalanmalıdır. Dönemler arasındaki boşlukların hangi belgeyle kapatılacağı önceden planlandığında, yargılama süresi belirgin biçimde kısalır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; çalışma dönemi ve kayıt durumu sonucu değiştirebilir. Kurum kararını tebliğ aldığınızda süreleri bir hukukçuyla birlikte hesaplamanız uygun olur.