İş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dosya iki farklı eksende ilerler: işçi ile işveren arasındaki alacak ilişkisi ve Sosyal Güvenlik Kurumu ile kurulan idari ilişki. Kıdem tazminatı hesabı bu iki eksenin kesiştiği yerdedir; çünkü hesabın dayanağı olan hizmet süresi ve ücret, Kurum kayıtlarıyla doğrulanır. Kayıtlar eksikse önce bu eksiklik giderilmelidir.
Hangi Talep Nereye Gider?
- İşverene yöneltilen alacaklar (kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin): 4857 ve 7036 çerçevesinde iş mahkemesinin görev alanındadır.
- Hizmet süresinin tespiti: 5510 kapsamında Kuruma karşı ileri sürülen, sonucu kayıtları değiştiren ayrı bir davadır.
- İş sağlığı ve güvenliği kaynaklı sorumluluk: 6331 kapsamındaki yükümlülüklerin ihlali, hem idari yaptırım hem tazminat sorumluluğu doğurabilir.
- Kurumun idari nitelikteki bazı işlemleri: itiraz aşamasının tüketilmesi aranabilir.
Kıdem Hesabını Sarsan Üç Değişken
Hesaplama tartışmalarının büyük kısmı üç noktada toplanır: giydirilmiş ücretin hangi kalemleri kapsadığı, hizmet süresinin kesintili olup olmadığı ve fesih tarihinin hangi belgeye göre belirleneceği. Bordroda görünen ücret ile fiilen ödenen ücret farklıysa, bu farkın ispatı banka kayıtları, tanık beyanı ve işyeri uygulamalarıyla desteklenmelidir. Ücret farkı iddiası ispatlanamadığında hesap kayıtlara göre yapılır ve talep büyük ölçüde erir.
Arabuluculuk: Dava Şartı ile Uzlaşma Kararının Farkı
İşçilik alacaklarında arabulucuya başvuru bir dava şartıdır; bu adım atılmadan açılan dava usulden reddedilir. Ancak dava şartı olması, mutlaka anlaşmak gerektiği anlamına gelmez. Kritik nokta, anlaşma tutanağının kapsamıdır: tutanakta "tüm işçilik alacakları" gibi geniş bir ifade yer alıyorsa, sonradan ortaya çıkan kalemler için talepte bulunmak güçleşir. Buna karşılık hizmet tespiti gibi Kurumu ilgilendiren talepler, tarafların anlaşmasıyla tasfiye edilebilecek nitelikte değildir. Bu nedenle anlaşma metni kalem kalem yazılmalı, kapsam dışı bırakılan talepler açıkça belirtilmelidir.
Yer Yetkisi
İş uyuşmazlıklarında yetki, işverenin yerleşim yeri yanında işin yapıldığı yere göre de belirlenebilir. Şantiye, mağaza veya proje bazlı çalışmalarda son çalışılan yer ile merkez farklı olduğundan, seçim dava açmadan önce yapılmalıdır. İş uyuşmazlıklarında yetki sözleşmesiyle bu kuralların değiştirilemeyeceği de göz önünde tutulmalıdır.
Dosya Hazırlığı
- Hizmet dökümü alınır ve boşluklu dönemler işaretlenir.
- Bordro, banka kaydı ve puantaj karşılaştırılır.
- Fesih tarihi ve bildirim şekli belgeye bağlanır.
- Arabuluculuk başvurusu, talep kalemleri açıkça yazılarak yapılır.
- Kuruma yönelik talepler ayrı bir dosya planında izlenir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Çalışma düzeniniz, bordro içeriği ve fesih şekli hesabı doğrudan etkilediğinden, kendi dosyanız için hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.