İşe iade talebi, iş hukukunun süreye en duyarlı davalarından biridir. Önce arabuluculuk kapısından geçilmesi, ardından doğru iş mahkemesinde dava açılması gerekir. Bunların yanında dosyanın kaderini belirleyen asıl konu ispat düzenidir: fesih sebebinin geçerliliğini kural olarak işveren ortaya koymak durumundadır. Bu rehber üç unsuru birlikte ele alır.
Arabuluculuk: Zorunlu İlk Durak
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işe iade talebi de dâhil olmak üzere bireysel iş uyuşmazlıklarının önemli bölümünde arabuluculuğu dava şartı olarak öngörür. Fesih bildiriminin yapıldığı tarih, başvuru süresinin hesaplanmasında esas alınır. Görüşme anlaşmazlıkla sonuçlanırsa dava, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren kanunda öngörülen süre içinde açılmalıdır. Son tutanağın dosyaya eklenmemesi başlı başına ret sebebi olabilir.
Hangi Mahkeme, Hangi Yer
Uyuşmazlık iş mahkemesinin görev alanındadır; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Yer bakımından davalı işverenin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi seçenek oluşturur. Şubede çalışan işçiler bakımından işin yapıldığı yerin seçilmesi, tanıkların ve kayıtların bulunduğu yerle örtüştüğü için ispat kolaylığı sağlar.
İspat Düzeni: Kim Neyi Göstermek Zorunda
4857 sayılı İş Kanunu, feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükünü işverene bırakır. İşçi ise feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını ortaya koymak durumundadır. Uygulamada belirleyici olan belge kümesi şudur:
- Fesih bildirimi ve varsa savunma isteme yazısı
- Performans, disiplin ve uyarı yazışmalarının tarih sıralı dökümü
- Aynı dönemde yapılan yeni işe alım ilanları veya kadro hareketleri
- Puantaj, bordro ve mesai kayıtları
- Örgütlenme ya da şikâyet süreçleriyle zaman örtüşmesini gösteren kayıtlar
Feshin Şekli Unsurları Esastan Önce İncelenir
Yazılı bildirim yapılmaması, sebebin açık ve kesin biçimde gösterilmemesi ya da savunma alınmamış olması, esasa girilmeden sonucu etkileyebilecek eksikliklerdir. Bu nedenle dilekçede şekli sakatlıklar ayrı bir başlık altında, esasa ilişkin itirazlardan bağımsız biçimde ileri sürülmelidir. İşveren tarafında ise sürecin her adımının tarihli belgeyle karşılanabilir olması gerekir.
Arabuluculuk Masasında Uzlaşma mı, Dava mı
İşe iade dosyalarında anlaşma, çoğu zaman fiilen işe dönüş yerine parasal sonuçlar üzerinden kurulur. Karar verirken çalışma süresi, kıdem ve ihbar kalemlerinin durumu, yeniden aynı işyerinde çalışmanın gerçekçi olup olmadığı ve yargılamanın öngörülen süresi birlikte değerlendirilmelidir. Anlaşma metni imzalanırken hangi alacak kalemlerinin kapsandığı tek tek yazılmalı; genel ifadelerle kurulan ibra benzeri metinler sonradan yeni uyuşmazlık doğurur.
Bu içerik genel bilgilendirme sağlar. Fesih tarihi, işyerindeki çalışan sayısı ve iş sözleşmesinin türü sonucu değiştirebileceğinden, bildirimi aldığınız günlerde bir hukukçuyla süre ve belge kontrolü yapmanız önerilir.