İşyerinde psikolojik taciz, tek bir olayla değil süreklilik ve sistematiklik gösteren bir davranış örüntüsüyle ortaya çıkar. Bu nedenle mobbing iddiasının en zorlu tarafı, dağınık görünen olayların bir bütün olarak baskı amacı taşıdığını ortaya koyabilmektir. Bu rehber, 4857 sayılı İş Kanunu ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde ispat sorununa odaklanır.
Mobbingi Diğer İş İhtilaflarından Ayıran Ölçütler
Yöneticinin sert bir uyarısı veya tek seferlik bir tartışma başlı başına mobbing sayılmaz. Belirleyici olan, davranışın süreklilik, sistematiklik ve çalışanı işten soğutma ya da yıldırma amacı taşıyıp taşımadığıdır. Görev tanımının sürekli daraltılması, bilgi akışından dışlanma, aşağılayıcı üslubun tekrarlanması gibi olaylar tek tek küçük görünse de birlikte değerlendirildiğinde tablo belirginleşir.
Süreklilik Zincirini Belgeleyen Deliller
- Tarih ve saat içeren yazışmalar, e-postalar ve kurum içi mesajlaşmalar
- Görev değişikliği, performans yazıları ve tutanakların kronolojik dizisi
- Aynı olguyu gören çalışma arkadaşlarının tanıklığı
- Sağlık kuruluşuna başvuru kayıtları ve tıbbi raporlar
Burada kritik nokta, her delilin bir tarih taşımasıdır; çünkü mobbingde ispat konusu olayın kendisi değil, olayların tekrar eden zinciridir.
İşverenin Koruma Yükümlülüğü ve İspat Yükü
İşveren, çalışanın kişiliğini korumak ve sağlıklı bir çalışma ortamı sağlamakla yükümlüdür. Çalışan somut olay örüntüsünü ortaya koyduğunda, işverenin bu davranışların iş gereği ve iyiniyetle yapıldığını açıklaması beklenir. Bu nedenle işçi tarafında amaç, hâkimde kuvvetli kanaat oluşturacak tutarlı bir anlatı kurmaktır.
Başvuru Yolları ve Süre Bilinci
Mobbing hem iş sözleşmesinin haklı nedenle feshi, hem manevi tazminat, hem de sosyal güvenlik boyutuyla sonuç doğurabilir. İş uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuk çoğu alacak kalemi için zorunlu bir dava şartıdır; feshe bağlı taleplerde ise hak düşürücü ve zamanaşımı süreleri işlemeye erken başlar. Bu yüzden olaylar yaşanırken belgeleme yapılmalı, süre hesabı en baştan takvime bağlanmalıdır.
Her mobbing dosyası kendi olay akışına göre şekillenir; buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Somut durumun değerlendirilmesi ve delil stratejisinin kurulması için bir hukuk profesyoneline danışmanız yerinde olur.