Kişisel verilerin korunmasında en sık başvurulan kavram açık rızadır; ancak uygulamada hem rızanın geçerliliği hem de ihlal hâlinde işletilecek başvuru takvimi yanlış kurulur. 6698 sayılı KVKK ve internet yayınları bakımından 5651 sayılı Kanun çerçevesinde, Kurula şikâyet yolu ancak belirli sürelere uyulduğunda açık kalır.
Açık Rızanın Üç Unsuru
Açık rıza; belirli bir konuya ilişkin olmalı, bilgilendirmeye dayanmalı ve özgür iradeyle açıklanmalıdır. Bu üç unsurdan biri eksikse rıza geçerli sayılmaz. Uygulamada en çok görülen sakatlık, hizmetin verilmesinin rıza şartına bağlanmasıdır: üyelik veya sözleşmenin kurulması için ticari elektronik ileti onayı zorunlu tutulduğunda, iradenin özgür olmadığı kabul edilir. Aynı şekilde tek bir kutucukla birden fazla amaç için toplu onay alınması, rızanın belirli olma niteliğini ortadan kaldırır.
Rıza Aramadan İşlemenin Mümkün Olduğu Hâller
- Kanunlarda açıkça öngörülmesi
- Sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan doğruya ilgili olması
- Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirmesi için zorunlu olması
- Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için veri işlemenin zorunlu olması
- İlgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması
Bu şartlardan biri varsa ayrıca rıza istenmesi gerekmez; gereksiz yere rıza alınması, hukuki dayanağın yanlış kurulduğu izlenimini doğurur.
Başvuru Takvimi
İlgili kişi, taleplerini önce veri sorumlusuna iletmek zorundadır; doğrudan Kurula yapılan şikâyetler bu ön koşul nedeniyle işleme alınmaz. Veri sorumlusu talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırır. Başvuru reddedilir, verilen cevap yetersiz bulunur veya süresinde cevap verilmezse, cevabı öğrenme tarihinden itibaren otuz gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunulur. Bu süreler geçtiğinde şikâyet yolu kapanır; geriye yalnızca genel hükümlere göre dava açma imkânı kalır.
Rızanın Geri Alınması
Açık rıza her zaman geri alınabilir ve geri alma ileriye etkili sonuç doğurur. Geri alma bildiriminin tarihi belli olacak biçimde yapılması, sonraki işlemenin hukuka aykırılığını ortaya koymak bakımından önemlidir. Veri sorumlusunun, rıza dışında başka bir hukuki sebebe dayanarak işlemeye devam etmesi mümkündür; bu durumda tartışma dayanağın gerçekten var olup olmadığı üzerine kayar.
İspat Yükü Kimde
Açık rızanın alındığını ve unsurlarını taşıdığını ispat yükümlülüğü veri sorumlusundadır. Bu nedenle onayın hangi tarihte, hangi metinle ve hangi kanaldan alındığını gösteren kayıtların saklanması gerekir. Kayıt tutulmadığında, rıza alındığı savunması pratikte karşılıksız kalır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır ve her veri işleme faaliyeti kendi koşulları içinde değerlendirilir. Başvuru sürelerinin kısa olması nedeniyle, cevabı aldığınız gün takvimi kurmanız ve gerekiyorsa hukuki destek almanız yerinde olur.