Miras bırakanın ölümüyle mirasçılar arasında kendiliğinden doğan elbirliği ortaklığı, sürelerin farkına varılmadan geçirilmesi hâlinde geri dönülmesi güç sonuçlar üretir. Özellikle üç aylık ret süresi ile paylaşma davasının hangi mahkemede açılacağı, aynı dosyada birlikte düşünülmesi gereken iki başlıktır.
Üç Aylık Ret Süresi ve Başlangıç Anı
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, yasal mirasçılar bakımından ret süresini miras bırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten başlatır; atanmış mirasçılarda ise başlangıç, tasarrufun kendilerine bildirildiği andır. Bu üç aylık süre hak düşürücü niteliktedir. Terekenin borca batık olduğu açıkça belliyse miras hükmen reddedilmiş sayılabilir; ancak bu durumun tespiti ayrı bir dava konusudur ve mirasçının terekeye ilişkin işlemlerde bulunması hakkı ortadan kaldırabilir. Bu nedenle ret düşünülen dosyalarda banka hesaplarına, araç devirlerine ve kira tahsilatına dokunulmaması önem taşır.
Paylaşmadan Önce Yapılması Gerekenler
Ortaklığın giderilmesi talebinden önce mirasçılık belgesinin alınması, terekenin kapsamının çıkarılması ve varsa vasiyetnamenin açılması beklenir. Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi ayrı bir talep olarak gündeme gelebilir ve bu talep, sonraki satış aşamasının işleyişini kolaylaştırır. Tereke içinde hem taşınmaz hem menkul bulunması hâlinde, hangi kalemin hangi usulle paylaştırılacağı baştan ayrıştırılmalıdır.
Görev ve Yetkide Değişen Denge
Ortaklığın giderilmesi davası sulh hukuk mahkemesinde görülür. Miras sebebiyle açılan davalarda yetki bakımından ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir ve bu kural kesin niteliktedir. Taşınmazın bulunduğu yer ile miras bırakanın son yerleşim yeri farklıysa, talebin hangi hukuki temele dayandığı doğrudan yetkiyi değiştirir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde bu ayrımın dilekçede açıkça gerekçelendirilmesi, dosyanın gereksiz yere elden ele dolaşmasını önler.
Süre ve Mercii Kaynaklı Tipik Kayıplar
- Ret süresinin ölüm tarihinden değil öğrenme tarihinden işlediğinin bilinmemesi ve ispat belgesi bırakılmaması
- Terekeye ait bir malın kullanılması nedeniyle mirası kabul etmiş sayılma sonucunun doğması
- Mirasçılardan birinin yurt dışında olması hâlinde tebligat süresinin planlanmaması
- Vasiyetnamenin açılması beklenmeden paylaşma talebinde bulunulması
İlk Üç Ayda İzlenecek Yol
- Ölüm tarihi ve öğrenme tarihi belgeleriyle birlikte kayda alınır.
- Mirasçılık belgesi talep edilir, mirasçılar listelenir.
- Tereke aktif ve pasifi kaba bir tabloya dökülür.
- Ret, tereke tespiti ya da paylaşma seçeneklerinden hangisinin öncelikli olduğu belirlenir.
- Seçilen yola göre görevli ve yetkili mahkeme gerekçesiyle yazılır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir ve her terekenin yapısı farklıdır. Süre işlemeye başlamışken karar vermek gerektiğinden, ölüm tarihinden hemen sonra hukuki değerlendirme alınması özellikle yararlı olur.