Miras bırakanın ölümüyle mirasçılar arasında kendiliğinden doğan elbirliği ortaklığı, taraflar anlaşmadıkça yargı kararıyla çözülür. Uygulamada en çok zaman kaybettiren nokta, hangi davanın açılacağının baştan yanlış belirlenmesidir; çünkü her dava türü farklı mahkemenin görevine ve farklı yetki kuralına tabidir.
Terekede Ortaklık Nasıl Bir Yapıdır?
Elbirliği mülkiyetinde mirasçılar tek başına tasarrufta bulunamaz; kural olarak oybirliği aranır. Bu yapı çözülmeden yapılan devir girişimleri geçersizlik tartışması doğurur. Ortaklığın giderilmesi davası açılmadan önce, elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesinin talep edilip edilmeyeceği de değerlendirilmelidir.
Dava Türleri Birbirinin Yerine Geçmez
- Mirasçılık belgesi: sulh hukuk mahkemesinden veya şartları varsa noterden alınır.
- Ortaklığın giderilmesi: paylaşmanın aynen taksim ya da satış yoluyla yapılmasını sağlar ve sulh hukuk mahkemesinde görülür.
- Mirasın paylaştırılması: terekenin bütünü üzerinden paylaşım talebidir; genel görevli mahkemenin alanındadır.
- Tenkis: saklı payı zedelenen mirasçının, kazandırmanın indirilmesini istediği davadır.
- Miras sebebiyle istihkak: terekeye dâhil malı elinde bulunduran üçüncü kişiye karşı açılır.
Sulh Hukuk mu, Asliye Hukuk mu?
Ortaklığın giderilmesi ve tereke tespiti gibi işler sulh hukuk mahkemesinde görülürken; tenkis, muvazaa iddiasına dayalı tapu iptali ve tescil ile miras sebebiyle istihkak davaları genel görevli mahkemenin alanına girer. Dilekçede talep sonucu net yazılmadığında nitelendirmeyi mahkeme yapar; bu da tarafın beklediğinden farklı bir sonuç doğurabilir.
Yetki: Son Yerleşim Yeri mi, Taşınmazın Yeri mi?
Mirasa ilişkin davaların önemli bir kısmında yetki, miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir ve bu kural kesin niteliktedir. Buna karşılık taşınmaz üzerindeki ortaklığın giderilmesinde taşınmazın bulunduğu yer esas alınır. İki kuralın karıştırılması, farklı illerdeki taşınmazlar bakımından dosyanın baştan yanlış yerde açılmasına yol açar.
Dosya Kurulurken İzlenecek Sıra
- Mirasçılık belgesi temin edilir, pay oranları netleştirilir.
- Tereke envanteri çıkarılır; taşınır, taşınmaz, alacak ve borçlar ayrı ayrı listelenir.
- Talebin hangi dava türüne karşılık geldiği yazılı olarak belirlenir.
- Görev ve yetki, taşınmazların konumuna göre kontrol edilir.
- Süreye tabi taleplerin bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir.
Bu açıklamalar yol gösterici niteliktedir; terekenin kapsamı ve mirasçılar arasındaki fiili durum izlenecek yolu değiştirebileceğinden, dava türü belirlenmeden önce kayıtların bir hukukçuyla incelenmesi tavsiye edilir.