Ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası kâğıt üzerinde basit görünür: ortaklık ya aynen taksimle ya da satış yoluyla sona erer. Ancak dosyaya saklı pay (mahfuz pay) tartışması girdiği anda ispat yükü tamamen değişir; artık sadece taşınmazın bölünebilirliği değil, mirasbırakanın sağlığındaki devirlerin niteliği de tartışılır. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu süreçte en sık karşılaşılan kayıp, hukuki dayanağın zayıflığından değil, usule aykırı biçimde kurulmuş bir dosyadan doğar.
Önce Ortaklığın Türü Belirlenmelidir
Taşınmaz üzerindeki ortaklık paylı mülkiyetten mi, yoksa mirasçılıktan doğan elbirliği mülkiyetinden mi kaynaklanıyor? Bu ayrım, kimlerin davada zorunlu olarak yer alacağını belirler. Elbirliği mülkiyetinde tüm mirasçıların taraf olması gerekir; bir mirasçının atlanması ya da vefat etmiş bir paydaşın mirasçılarının dosyaya dahil edilmemesi, esasa hiç girilmeden taraf teşkili eksikliği doğurur. Bu nedenle güncel tapu kaydı ile veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği, dava açılmadan önce birlikte okunmalıdır.
Saklı Pay İddiası Taksim Dosyasına Nasıl Yansır
Saklı payın zedelendiği iddiası, ortaklığın giderilmesi davası içinde pay oranlarını kendiliğinden değiştirmez. Saklı pay talebi kural olarak kendi davasında ileri sürülür ve sonucu tapudaki pay durumuna yansıdığı ölçüde taksimi etkiler. Uygulamadaki tipik hata, saklı pay itirazının salt savunma cümlesi olarak dilekçeye yazılıp ayrı bir talebe dönüştürülmemesidir. Devirlerin mirastan mal kaçırma amacı taşıdığı ileri sürülüyorsa, bunun ayrı bir hukuki temele ve kendi delil setine oturtulması gerekir.
Delil Setinin Kurulması
- Taşınmazın tapu kaydı ile birlikte geriye dönük akit tablosu ve intikal belgeleri
- Devir bedelinin gerçekten ödenip ödenmediğini gösteren banka kayıtları
- Devir tarihindeki rayiç ile senette gösterilen bedel arasındaki farkı ortaya koyan değer tespiti
- Mirasbırakanın devir tarihindeki sağlık ve ehliyet durumuna ilişkin kayıtlar
- Aynen taksimin mümkün olup olmadığına dair imar durumu ve krokiler
Usule Aykırı İşlemin Bedeli
- Paydaşlardan birine usulüne uygun tebligat yapılmaması, satış aşamasına kadar gelmiş dosyayı geriye taşır.
- Aynen taksim talebi hiç ileri sürülmezse mahkeme çoğu kez satış yönünde ilerler; bu tercih sonradan telafi edilemez.
- Bilirkişi raporuna süresinde itiraz edilmemesi, tartışmalı değer tespitini dosyada yerleşik hale getirir.
- Saklı pay davası ayrıca açılmışsa bekletici mesele talebinin zamanında yapılmaması, iki dosyanın çelişmesine yol açar.
Pratik Sıralama
Sağlıklı bir yol haritası genellikle şu sırayı izler: paydaş listesinin tapu ve nüfus kayıtlarıyla teyidi, aynen taksim ihtimalinin teknik olarak araştırılması, saklı pay iddiasının ayrı dosya olarak kurgulanması ve satış aşamasında ortaya çıkabilecek muhdesat tartışmalarının önceden belgelenmesi. Bu sıra bozulduğunda taksim, hak sahibinin aleyhine sonuçlanabilir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her tereke kendi belgesi üzerinden değerlendirilir. Devir tarihleri, paydaş sayısı ve taşınmazın niteliği sonucu değiştirebileceğinden, dosyanızı bir avukatla birlikte incelemeniz yerinde olur.