Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler, mirasçıların yasal olarak korunan paylarını zedelediğinde gündeme gelen talep tenkistir. Ortaklığın giderilmesi davasıyla iç içe yürüyen bu süreçte TMK'nın miras hükümleri ile HMK'nın ispat kuralları birlikte işler ve dosyanın yönünü devrin gerçek niteliğinin ortaya konulup konulamaması belirler.
Önce Tereke, Sonra Talep
Tenkis hesabı, terekenin bilinmesini gerektirir. Bu nedenle sıralama şöyle kurulmalıdır: mirasçılık belgesi, tereke tespiti, taşınmaz ve araç kayıtları, banka hesap hareketleri ve şirket pay defteri kayıtları. Bu tablo çıkarılmadan yapılan tenkis talebi, miktar yönünden belirsiz kalır ve yargılama içinde defalarca düzeltilmek zorunda kalınır.
Devrin Gerçek Niteliğini Gösteren Belirtiler
- Satış olarak gösterilen devirlerde bedelin fiilen ödendiğine dair banka kaydının bulunmaması
- Devir tarihindeki rayiç değer ile tapuda gösterilen bedel arasındaki belirgin fark
- Devralan kişinin o tarihteki gelir ve malvarlığı durumunun bedeli karşılamaya elverişsizliği
- Devirden sonra taşınmazın kullanımının ve gelirinin miras bırakanda kalmaya devam etmesi
- Aynı dönemde diğer mirasçılara herhangi bir kazandırma yapılmamış olması
Bu belirtiler tek başına değil, birlikte değerlendirildiğinde anlam kazanır. Bu nedenle dilekçede her belirti ayrı bir başlık altında ve dayanağı belgeyle birlikte sunulmalıdır.
Süre Konusunda Dikkat
Tenkis talebi süreye bağlıdır: mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesinden itibaren işleyen kısa süre ile mirasın açılmasından itibaren işleyen uzun süre birlikte hesaplanır. Öğrenme anının hangi olayla başladığı çoğu zaman tartışmalıdır; bu nedenle tapu kaydına ne zaman ulaşıldığı, hangi yazının ne zaman tebliğ edildiği gibi ayrıntılar dosyada belgelenmelidir.
Paylaşma Protokolü mü, Dava mı?
Mirasçılar arasında yapılacak yazılı bir paylaşma anlaşması, hem tereke ortaklığını sona erdirir hem de yıllara yayılabilecek iki ayrı davayı birden gereksiz kılar. Ancak protokol imzalanmadan önce terekenin tamamının bilinmesi şarttır; eksik bilgiyle yapılan paylaşmadan dönmek çok zordur. Buna karşılık bir mirasçı bilgi ve belge paylaşmaktan kaçınıyorsa, dava yolu aynı zamanda bir bilgiye erişim aracı işlevi görür. Tercihin ölçütü husumet değil, terekenin ne kadarının görünür olduğudur.
Her tereke kendi içinde farklı bir yapıya sahip olduğundan, buradaki açıklamalar genel bir çerçeve sunar. Devir işlemlerinin tarih ve niteliği tespit edildikten sonra hesabın bir hukukçuyla birlikte yapılması önerilir.