Bir terekede birden çok mirasçı bulunduğunda iki ayrı talep sıklıkla tek dosyaya sıkıştırılmaya çalışılır: paydaşlığın fiilen sona erdirilmesi ile saklı payın korunması. Oysa bu iki talebin ispat yükü de, açılacağı mahkeme de birbirinden ayrıdır. Aşağıda, ortaklığın giderilmesi ve mahfuz pay tartışmasında delil kurgusu, başvurunun görevli olmayan mercie yapılması riski merkeze alınarak ele alınmaktadır.
Talebin Niteliği Delil Listesini Belirler
Ortaklığın giderilmesi, mülkiyetin kime ait olduğunu değil paylaşımın nasıl yapılacağını konu alır. Bu nedenle dosyanın omurgasını tapu kayıtları, mirasçılık belgesi, kadastro ve imar durumu, taşınmazın fiili kullanım hali ve aynen taksimin mümkün olup olmadığına ilişkin teknik inceleme oluşturur. Saklı pay iddiası ise tamamen farklı bir zemine oturur: miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların, mirasçının kanunen korunan payını zedeleyip zedelemediği tartışılır.
Aynı Terekede Farklı Kapılar
Uygulamada en sık görülen kayıp, iki talebin aynı mahkemeye yöneltilmesinden doğar. Paylaşma talebi ile saklı payın korunmasına yönelik talepler TMK ve HMK çerçevesinde farklı görevli mahkemelerin işidir; yetki bakımından da taşınmazın bulunduğu yer ile miras bırakanın son yerleşim yeri ayrımı gözetilir. Görevsizlik kararı verildiğinde dosya kendiliğinden yürümez; HMK uyarınca öngörülen kısa süre içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi talep edilmezse dava açılmamış sayılır ve arada geçen zaman hak kaybına dönüşebilir.
Kazandırmaların Zaman Çizelgesi
Saklı pay tartışmasında delilin gücü, kronolojinin netliğinden gelir. Dosyaya girmeden önce şu sıralama çıkarılmalıdır:
- Miras bırakanın taşınmaz ve araç devirlerinin tarih sırası.
- Her devirde beyan edilen bedel ile fiilen ödendiği ileri sürülen bedelin karşılaştırılması.
- Devir tarihlerinde miras bırakanın gelir ve sağlık durumuna ilişkin kayıtlar.
- Banka hesap hareketleri ve varsa elden ödeme iddiasının dayanağı.
- Devirlere tanık olan kişilerin beyanlarının hangi somut olguya bağlanacağı.
Keşif ve Bilirkişi Aşamasına Hazırlık
Teknik inceleme aşaması, çoğu dosyada sonucu belirleyen kısımdır. Keşif öncesinde hazırlanması yerinde olan hususlar şunlardır:
- Taşınmazın bölünebilirliğine ilişkin somut itirazların yazılı hale getirilmesi.
- Muhdesat, yani üzerine yapılan yapı ve dikili unsurların kime ait olduğuna dair belgeler.
- Değer takdirine esas emsal satış verilerinin dosyaya sunulması.
- Rapora itiraz süresinin takvime işlenmesi ve itirazın teknik gerekçeyle desteklenmesi.
Dosya Açılmadan Önce Bir Kez Daha Bakılacaklar
Başvuru öncesinde talebin hukuki nitelendirmesi, görevli mahkeme, yetki ve mirasçıların tamamının davaya dahil edilip edilmediği birlikte kontrol edilmelidir. Paylaşma davalarında mirasçılardan birinin eksik bırakılması, ilerleyen aşamada dosyanın esasına girilmeden kaybedilen aylar anlamına gelir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir; tereke yapısı, devir tarihleri ve taşınmazın durumu değiştikçe izlenecek yol da değişir. Kendi dosyanız için bir hukukçuyla birlikte değerlendirme yapmanız yerinde olur.