Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler veya ölüme bağlı tasarruflar, mirasçıların saklı (mahfuz) payını zedelediğinde başvurulacak yol tenkis talebidir. Bu rehber, saklı pay ihlaline karşı başvuru sırasının ve süre hesabının nasıl kurulacağına odaklanır; zira tenkis, sürenin kaçırılması hâlinde esasa hiç girilmeden düşen taleplerin başında gelir.
Önce Terekeyi Görünür Kılmak
Tenkis talebi, saklı payın matematiksel olarak hesaplanmasını gerektirir. Bu hesap ise terekenin bilinmesine bağlıdır. Talep hazırlanmadan önce:
- Veraset ilamı ile mirasçı çevresi kesinleştirilmeli,
- Tapu, banka ve trafik kayıtları için mirasçı sıfatıyla kayıt araştırması yapılmalı,
- Miras bırakanın ölümünden geriye doğru yaptığı devirler tarih sırasıyla listelenmelidir.
TMK, bazı sağlararası kazandırmaların tereke hesabına dâhil edilmesini öngördüğünden, "satış" görünümlü ancak bedelsiz nitelikte olan devirler ayrıca not edilmelidir. Bu tür devirlerde muvazaa iddiası tenkisten farklı bir hukuki temele dayandığı için, iki talebin karıştırılmaması gerekir.
Sürenin İşlemeye Başladığı An
Tenkis talebi, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıllık, her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren işleyen on yıllık hak düşürücü süreye tabidir. Buradaki kritik nokta "öğrenme" anının ispatıdır: tapu kaydının çıkarıldığı tarih, terekeye ilişkin bir yazışma veya paylaşım görüşmesi bu anı belirleyebilir. Süre hak düşürücü olduğu için hâkim tarafından resen dikkate alınır; karşı taraf ileri sürmese dahi talep reddedilir.
Tenkis ile Ortaklığın Giderilmesinin İlişkisi
Mirasçılar arasında terekedeki taşınmaz üzerindeki elbirliği ortaklığının sona erdirilmesi ayrı bir taleptir ve genellikle miras taksimi veya ortaklığın giderilmesi yoluyla ilerler. Tenkis ise paylaşımdan önce, payların oranını düzeltmeye yöneliktir. Sıralama hatalı kurulduğunda, henüz oranı düzeltilmemiş bir tereke üzerinden paylaşım yapılması riski doğar. Bu nedenle HMK çerçevesinde bekletici mesele ilişkisi kurulup kurulmayacağı baştan değerlendirilmelidir.
Talebin Yazımında Ölçülebilirlik
- Zedelendiği ileri sürülen saklı pay oranı, mirasçı sıfatına göre açıkça belirtilir.
- Tenkise konu her kazandırma ayrı kalem olarak gösterilir.
- Değer tespiti için hangi tarihin esas alınacağı belirtilir.
- Belirsiz alacak veya kısmi talep tercihinin sonuçları, harç ve zamanaşımı bakımından önceden hesaplanır.
Karşı Tarafın Olası Savunmaları
Uygulamada en sık gelen savunmalar; kazandırmanın olağan hediye niteliğinde olduğu, bedelin gerçekten ödendiği ve talebin süresinde ileri sürülmediğidir. Bu savunmaları önceden karşılamak için banka hareketleri, ödeme dekontları ve devrin yapıldığı dönemdeki emsal değerler dosyaya baştan konulmalıdır. Tanık beyanı tek başına genellikle yeterli görülmez.
Miras dosyaları, aile içi ilişkilerin ve kayıt geçmişinin birlikte okunmasını gerektirir. Yukarıdaki genel çerçeve, sizin dosyanızdaki devir tarihleri ve öğrenme anı bilinmeden sonuç vermez; adım atmadan önce kayıtlarla birlikte hukuki görüş alınması uygun olur.