Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler, mirasçıların saklı payını zedelediğinde ortaya iki ayrı ama birbirini etkileyen süreç çıkar: saklı payın tamamlanmasına yönelik tenkis talebi ve terekedeki ortaklığın giderilmesi. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu dosyalarda en sık yaşanan kayıp, tenkis için öngörülen sürenin fark edilmeden dolmasıdır. Aşağıdaki başlıklar iki süreci birlikte planlamaya odaklanır.
Zedelenmeyi Fark Etme Anı
Süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği anda işlemeye başlar; bu nedenle öğrenme anının nasıl belgelendiği belirleyicidir. Tapu kaydının alındığı tarih, vasiyetnamenin açıldığı duruşma tarihi veya banka kayıtlarının temin edildiği tarih, öğrenme iddiasını destekleyen somut dayanaklardır. Aile içi bilgi akışının zayıf olduğu dosyalarda, terekeye ilişkin araştırmanın geciktirilmesi doğrudan hak kaybına dönüşür.
Tenkiste Hak Düşürücü Süre
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süreye tabidir ve ayrıca mirasın açılmasından itibaren işleyen bir azami süre öngörülmüştür. Hak düşürücü süre, karşı taraf ileri sürmese de gözetilir; bu yönüyle zamanaşımından ayrılır. Sürenin dolduğu iddiası gündeme geldiğinde tartışma esasa hiç girmeden sonuçlanabileceğinden, öğrenme tarihine ilişkin delil dosyanın en başına konulmalıdır.
Elbirliği Mülkiyetinden Paylı Mülkiyete Geçiş
Terekedeki taşınmazlar üzerinde elbirliği mülkiyeti devam ederken paylaşma talepleri tıkanabilir. Bu nedenle uygulamada önce elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi, ardından ortaklığın giderilmesi yolunun izlenmesi tercih edilir. Bu iki adımın sırası doğru kurulmadığında dava usulden sonuçlanabilir ve harç ile zaman ikinci kez harcanır.
Dosya Hazırlığında Kontrol Edilecekler
- Mirasçılık belgesi ve varsa vasiyetname örneği.
- Miras bırakanın son yıllardaki tapu devirleri ve bunların bedelli olup olmadığına dair kayıtlar.
- Banka hesap hareketleri ve devir tarihine yakın para akışları.
- Devredilen malın devir tarihindeki ve bugünkü değerine ilişkin veriler.
- Denkleştirmeye tabi olabilecek sağlararası kazandırmaların listesi.
Saklı pay uyuşmazlıklarında zaman, çoğu zaman esasa ilişkin haklılıktan daha belirleyici olur. Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; miras bırakanın işlemlerinin niteliği ve mirasçıların konumu değerlendirmeyi değiştireceğinden, süre işlerken hukuki destek alınması önerilir.