Saklı paylı mirasçının, murisin sağlığında yaptığı kazandırmalarla payının zedelendiğini düşünmesi hâlinde başvurduğu yol tenkis davasıdır. Bu davanın en kritik yönü, hukuki nitelemenin baştan doğru yapılmasıdır: aynı olay örgüsü tenkis, muris muvazaası veya terekenin tespiti taleplerinden hangisine oturtulduğuna göre hem süre rejimi hem ispat yükü değişir. Yanlış dava türü seçimi, esasa girilmeden süre yönünden hak kaybına yol açabilir.
Tenkis mi, Muvazaa mı
Muris muvazaasında iddia, işlemin görünürdeki değil gizlenen niteliğinin bağış olduğu ve mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıdığıdır; bu talep hak düşürücü süreye bağlı değildir. Tenkiste ise devrin geçerliliği tartışılmaz, yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesi istenir ve talep, kanunda öngörülen sürelere tabidir. İki talep birlikte, kademeli biçimde de ileri sürülebilir; bu tercih dilekçede açıkça kurulmalıdır.
Süre Rejimi ve Takvim Kurma
- Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile mirasın açılmasından itibaren işleyen uzun süre birlikte izlenir.
- Öğrenme anı çoğu zaman tapu kaydının, banka hareketinin veya vasiyetnamenin açılıp okunmasının tarihine bağlanır; bu belgelerin tebliğ ve öğrenme tarihleri saklanmalıdır.
- Defi yoluyla tenkis ileri sürme imkânı, dava süresi geçtikten sonra dahi belirli koşullarda gündeme gelebileceğinden değerlendirilmelidir.
Terekeyi Hesaplanabilir Hâle Getirme
- Ölüm tarihi itibarıyla aktif ve pasif kalemler listelenir; borçlar ve cenaze giderleri ayrı gösterilir.
- Sağlararası kazandırmalar (bağış, ivazsız devir, ölünceye kadar bakma sözleşmesi görünümlü işlemler) tarih sırasıyla dizilir.
- Her kazandırmanın devir tarihindeki değeri ile ölüm tarihindeki değeri ayrı ayrı belirlenir.
- Denkleştirme talebinin tenkisten önce mi sonra mı devreye gireceği kurgulanır.
- Bilirkişi incelemesi için gereken tapu, banka, sigorta ve şirket pay kayıtları önceden toplanır.
Dava Değeri ve Harç Yönetimi
Tenkis talebinin miktarı çoğu zaman ancak bilirkişi raporundan sonra netleşir. Bu nedenle belirsiz alacak veya kısmi dava tercihinin ne zaman yapılacağı, ıslah imkânının nasıl korunacağı ve harcın hangi aşamada tamamlanacağı baştan planlanmalıdır. Talebin dar tutulması harç yükünü hafifletir ancak sonradan artırım imkânının usulen açık bırakılması gerekir.
Burada anlatılanlar genel çerçevedir; muristen intikal eden malvarlığının yapısı, mirasçı sayısı ve yapılan işlemlerin türü sonucu köklü biçimde değiştirebilir. Miras dosyalarında belge toplama aşamasından itibaren hukuki destek almanız tavsiye edilir.